EINDEJAARSCOLUMN
door: Erno Elsinga












Halverwege 2024 was het dan zover. Net als het overgrote deel van Europa neemt ook Nederland de afslag naar rechts. Een omwenteling die een clubje bestuurlijke jazzbobo’s besmette. Een paradoxaal verzet tegen de btw-verhoging verdoezelde het omarmen van de inperking voor de vrijheid van meningsuiting. De term ‘jazzkartel’ doet publiekelijk zijn intrede: een coalitie van zeven toonaangevende Nederlandse muziekpodia en festivals.

Niet alleen voor Jazzenzo was het een bewogen jaar. Overzees overleden jazzgrootheden Benny Golson, Roy Haynes en Quincy Jones en in eigen land namen we afscheid van Willem van Manen, terwijl België het voortaan zonder Rony Verbiest moet doen. In augustus viel na 38 jaar het doek voor impro-festival ZomerJazzFietsTour, Paul van Kemenade zette een punt achter festival Stranger Than Paranoia en in Den Haag sneuvelde na subsidiegeharrewar Podium De Nieuwe Kamer. Het nieuw leven ingeblazen Nederlands Jazz Vocalisten Concours stierf bij gebrek aan kandidaten en publiek een wiegedood. Tijdschrift Jazzism verscheen voor het laatst.

Positief is de opleving van de Edison-uitreiking die na jaren van aanmodderen weer de allure van weleer kreeg. In België beleefde het failliete Antwerpse festival Jazz Middelheim een geslaagde comeback en in eigen land kreeg de vermaarde componist Louis Andriessen zijn eigen digitaal platform. Traditiegetrouw waren de meningen verdeeld over de toekenning van de belangrijkste prijzen: Kit Downes won de Paul Acket Award en pianist Tony Roe verwierf de Boy Edgar Prijs.

Op deze site verschenen kritische columns en artikelen die met gefronste wenkbrauwen door de bestuurlijke toplaag van de jazzwereld werden ontvangen. We lieten ons licht schijnen over de negen conservatoria die ons kikkerlandje telt, voor een groot deel bevolkt door buitenlandse studenten. De lage toelatingseisen verraden eerder een verdienmodel dan liefde voor de jazzmuziek. Muzikant Ben van den Dungen nam in een interview het falende subsidiebeleid onder de loep. Met daaraan gekoppeld de lage inkomens voor muzikanten ten opzichte van de hoge salarissen voor podiumdirecteuren en, erger, de kartelvorming tussen muziekpodia en festivals waarbij programmeurs met elkaar lijken te beslissen welke muzikant ze wel of geen opdracht of tournee gunnen. ‘Dagloners’ noemt Van den Dungen de monddood gemaakte muzikanten.

Dat het kritisch volgen van programmabeleid, taak van de media, je uiteindelijk duur kan komen te staan bewees een column over het 50-jarig bestaan van Bimhuis in april. De satirische kritiek op de directeur en programmeur van het jubilerende podium schoot het jazzkartel in het verkeerde keelgat. Waarop het, normaal gesproken gemoedelijke en vrijdenkende, Tilburgse Muziekpodium Paradox de gevestigde podia en festivals opriep tot een boycot van Jazzenzo. Een uitsluiting die ondanks verzoenende gesprekken over censuur en persvrijheid met Bimhuis en Tivoli Vredenburg nog altijd voortduurt. 

Gaat het nog wel goed met de jazz, wanneer je de balans van het afgelopen jaar opmaakt? Waar ooit sprake was van een levendige Nederlandse jazzcultuur, zijn nog maar 25 van de meer dan honderd podia over en het aantal jazzmedia is slechts nog op een hand te tellen: de rest werd wegbezuinigd, failliet of monddood verklaard.  

Meerdere media zoals Cultuurpers en de Volkskrant, besteedden met verbazing aandacht aan het conflict tussen deze site en het jazzkartel. De treffendste overdenking kwam van het Duitse tijdschrift Jazz Podium, waar Rudie Kagie zijn betoog over de boycot eindigde met de alomvattende woorden: ‘als muziek over vrijheid gaat, denk je onwillekeurig aan de vrijheid van meningsuiting'.

Laten we met die gedachte het nieuwe jaar ingaan.