De instant creaties van Han Bennink
JAZZ & BEELDENDE KUNST
door: Johan Bakker
Werk van Han Bennink.
Door de jaren heen hebben beeldend kunstenaars en jazzmusici elkaar gestimuleerd. In deze serie bekijken we enkele opvallende voorbeelden hiervan. Deze keer: multi-instrumentalist en beeldend kunstenaar Han Bennink (1942).
Vrije Grafiek
Nadat Han Bennink in 1964 cum laude afstudeerde aan de Amsterdamse Kunstnijverheidsschool in de richting ‘Vrije Grafiek’ sprak een van zijn docenten de profetische woorden: ‘Jij wordt de beste graficus onder de drummers of de beste drummer onder de grafici.’
In de jaren zestig waren de verschillende kunstdisciplines nauw met elkaar verweven. Als Bennink bijvoorbeeld optrad in het Stedelijk Museum kon het publiek in één moeite door zijn schilderijen, collages en beelden bekijken. 
Enkele door Han Bennink ontworpen platenhoezen.
Eigenzinnige keuzes
Omdat Bennink zijn integriteit als kunstenaar niet wilde verloochenen en weigerde om commercieel werk te maken, koos hij voor een carrière als slagwerker. Als muzikant bereikte hij wat als beeldend kunstenaar veel lastiger zou zijn geweest: eigenzinnige keuzes maken en toch in zijn levensonderhoud kunnen voorzien.
De opnames die Bennink maakte met Eric Dolphy, Misha Mengelberg, en Jacques Schols tijdens een VARA-radiosessie in 1964 belandden na de vroege dood van de Amerikaanse saxofonist op het album ‘Last Date’. Het werd een wereldwijd verkoopsucces, al hielden de Nederlandse begeleiders hier maar weinig aan over.
Collages ontworpen door Bennink.
Avant-gardisten
Toen Sonny Rollins Nederland in 1967 aandeed, werd Bennink uitverkoren om met bassist Ruud Jacobs de ‘Saxophone Colossus’ te begeleiden. De opnames die in 2020 opdoken, bewijzen hoezeer complexe jazzritmiek het DNA van Bennink heeft gestempeld.
Niet iedereen was gelukkig met Benninks keuze om in zee te gaan met avant-gardisten als Willem Breuker en Misha Mengelberg. Ook de jazz was verzuild in het Nederland van de jaren zestig. Het eerste album dat verscheen op het nieuwe ICP-label (Instant Composers Pool) was van het ‘New Accoustic Swing Duo’ Breuker en Bennink. De drummer creëerde alle drieduizend platenhoezen handmatig en maakte zo van ieder exemplaar een uniek kunstwerk. De platen werden verkocht voor een tientje, maar zijn inmiddels een fortuin waard. 
Rechts een fragment uit het boek ‘ICP057: HAN BENnInK’ dat Bennink in samenwerking met Irma Boom maakte.
Collectors items
Hoewel Bennink niet doorging met het tekenen van ieder afzonderlijk exemplaar, bleef hij wel hoezen van de ICP-platen ontwerpen. In 2009 verscheen het boek ‘Han Bennink: cover art for ICP and other labels’ waarin zijn mooiste albumcovers zijn verzameld en ook dat is inmiddels, evenals de herdrukken die volgden, een collectors item. In 2017 maakte Bennink samen met Irma Boom het boek ‘ICP057: HAN BENnInK’ als catalogus bij een tentoonstelling in het Kranenburgh Museum in Bergen.
Ongrijpbaar
Tot op de dag van vandaag is Bennink zijn muziek en zijn kunst blijven perfectioneren. Hij maakte niet alleen toegepaste kunst (zoals de decors voor de muziektheaterprogramma’s van Wim T. Schippers) maar ook veel vrij werk. Zijn schilderijen, multimediacollages en uit afgedankte materialen opgebouwde objecten waren en zijn te zien in toonaangevende kunstmusea over de hele wereld.
Benninks beeldende kunst ademt dezelfde vrijheid, speelsheid, levendigheid en lichtvoetigheid als zijn muziek. Eigenlijk is zijn kunst te ongrijpbaar en onvoorspelbaar om van jazzkunst te kunnen spreken. De term instant creaties dekt de lading beter.
