JAZZ MIDDELHEIM 2009. Antwerpen, Park Den Brandt, zaterdag 15 en zondag 16 augustus
beeld: Eddy Westveer
door: Rinus van der Heijden

Een octet Cubaanse musici op de linkerzijde van het podium, een strijkerssectie aan de andere kant en ertussenin een man in een licht tropenachtig pak met een saxofoon op zijn borst. Dat was de visuele entree van het project ´David Murray plays Nat King Cole en Espanol´.

De concerten van David Murray, Toots Thielemans en Jason Moran vormden om uiteenlopende redenen de hoogtepunten tijdens de slotdagen van Jazz Middelheim 2009

Auditief was de binnenkomst nog overdonderender: de tenorsaxofoon van Murray reed meteen de voordeur eruit in een nauwelijks te bevatten chachacha. De Amerikaanse jazzlegende haalde vernietigend uit met zijn trampolinesprongen tussen het hoge en lage register van zijn saxofoon, met de manier waarop hij zijn instrument overblies en zijn verpletterende circulaire ademhalingstechniek. 

Jazz Middelheim 2009 had zich geen betere afsluiting kunnen wensen dan dit imponerende concert, waarin David Murray een muzikale ode bracht aan de Amerikaanse crooner-pianist Nat ´King´ Cole, een van zijn jeugdhelden. Van tevoren mocht je je afvragen hoe de saxofonist en bandleider dat zou aanpakken. Met een zanger in de rol van Cole? Met een pianist in de hoofdrol? Niets ervan: David Murray beeldde het Spaanstalige repertoire van Nat King Cole uit op zijn zo vertrouwde tenorsaxofoon en liet zijn Cubaanse bandleden alle ruimte om in hun soli hún visie er op te geven.

Het project werd één groot swingfeest. De liedjes van Nat King Cole werden in Murrays visie tot nieuw leven gewekt. En al werd het dan geen voortdurend feest van herkenning, de muziek die in de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw in elke huiskamer weerklonk, toonde uit zichzelf welke grote daadkracht zij in zich borg. David Murray´s aanpak zorgde ervoor dat hij de muzikale trein ook wel eens uit de rails liet lopen, het geheel in een free-jazzhappening deed ontaarden om daar zelf nog eens onvervaard overheen te toeteren. Om een andere keer van een doodgespeelde ballad nog een avonturentrip te maken.


De big band van David Murray met onder meer de solisten Elpidio Chappotin en Roman Filiu O'Reily 

De Cubaanse sfeer van Perez Prado en Xavier Cugat die Nat King Cole zo beïnvloedden klonk altijd door; dat was het plechtige eerbetoon aan Cole waartoe Murray zichzelf verplichtte. In het overbekende ´Quezas, Quezas, Quezas´ blies de tenorsaxofonist het dak van de festivaltent en bewees hij ten overvloede hoe hij als vrijwel enige nog levende jazzlegende de historie van deze muzieksoort tot in de finesses beheerst.

Jason Moran
Voor een andere daverende verrassing zorgde pianist Jason Moran met zijn project Live: Time met speciale gast Bill Frisell. The Bandwagon heeft Moran zijn kwartet genoemd en daarmee zette hij in Antwerpen leven en muziek neer van de quiltmaaksters uit Gee's Bend, Alabama. Quilts, lappendekens uit allerlei stofjes, stonden hier model voor een concert dat zich bewoog van klassiek, blues, jump´n´jive, minimal music tot spirituals en nog veel meer. Moran´s echtgenote, de sopraan Alicia Hall Moran begon het concert met een aria, om vervolgens met gesproken teksten de muziek te verduidelijken en te ondersteunen. De aanwezigheid van gitarist Bill Frisell was complementair: zijn typisch uitdijende en wegebbende gitaarpartijen schitterden in het totaalconcept. Bassist Tarus Mateen wortelt rechtstreeks in de blues, zodat Jason Morans muziek, die het in dit project zo moet hebben van volkse invloeden, stond als een huis.

  
Jason Moran met echtgenote en sopraan Alicia Hall Moran. Gitarist Bill Frisell was muzikale gast tijdens dat optreden. Toots Thielemans met zijn Nederlandse trio: Karel Boehlee, Hein Van de Geyn en Hans van Oosterhout  

Omdat Jazz Middelheim al jaren het festival is van de verrassingen, voegen wij er ook nog maar een aan toe: het concert van Toots Thielemans. Wat waren er velen die waren gekomen met de gedachte: dit zou wel eens een van zijn laatste optredens kunnen zijn. De 87-jarige mondharmonicavirtuoos bande die gedachte genadeloos uit. Liet hij naarmate hij ouder werd, het initiatief nog wel eens over aan zijn bandleden, nu hield hij het zelf in de hand. Dat betekende dat hij vrijwel onafgebroken speelde, zich nauwelijks tijd gunde voor zijn bekende grapjes en met een groot ademreservoir de mooiste en teerste klanken aan zijn mini-instrument ontlokte. Met volledige toewijding toonde hij juist in de kleinste details zijn bezonken vakmanschap. En als zijn begeleiders Karel Boehlee op piano, Hein van de Geyn op contrabas en Hans van Oosterhout op slagwerk hem onverbiddelijk meesleepten naar medium-tempostukken, gaf Toots Thielemans geen krimp en had hij adem genoeg om ook hier te kleuren én te imponeren.

Met een adembenemende uitvoering van ´Laat me niet alleen´ van die andere wereldberoemde Belg Jacques Brel nam Toots al een voorschot op zijn komst van volgend jaar. En met zijn andere twee toegiften, Louis Armstrongs ´What A Wonderful World´ en het doorgedraaide ´Autumn Leaves´ toonde deze bedreven jazzmusicus hoe hij nog weliswaar nog vol plezier in het leven staat, maar dat hij zich van de herfst ervan terdege bewust is.

Kenny Barron en Charlie Haden
Saaiheid was het kenmerk van het concert van Kenny Barron en Charlie Haden. Hun piano en contrabas zorgden weliswaar voor een intiem en welhaast tastbaar optreden vol technisch vernuft en rijke ervaring, maar hun woordloze poëzie was te langdradig. En toen zij het ook nog waagden hun concert bijna een half uur langer te laten duren dan was afgesproken, was er ronduit sprake van verveling.


Charlie Haden, Enrico Rava en Rudresh Mahanthappa tijdens Jazz Middelheim 2009

De ode aan Chet Baker waar Enrico Rava, Philip Catherine, Aldo Romano en Riccardo Del Fra voor tekenden, betekende een eigen kijk op de nalatenschap van de Amerikaanse trompettist. Enrico Rava wist met zijn trompet meermalen de broosheid en kwetsbaarheid van Baker te schetsen, zijn duetten met de gitaar van Philip Catherine leverden een prachtig palet op, maar toch ontkwam je als toehoorder niet aan het idee dat er meer lijnen naar het werk van Chet Baker hadden moeten lopen. De kijker werd toch wel erg vaak op óf Rava óf op Catherine geplaatst en toen Rava gaande het concert ook nog eens liet horen hoe hij flirt met het spel van Miles Davis, werd Chet Baker wel erg ver naar de achtergrond verdrongen.

MGS staat voor Rudresh Mahanthappa, Ronan Guilfoyle en Chander Sardjoe. Met voornamelijk composities van altsaxofonist Mahanthappa en Sonny Rollins werd dit concert een krachtig optreden vol muzikaal vuurwerk. De Amerikaan Mahanthappa liet in zijn spelopvatting Indiase raga-invloeden toe, maar ook de traditie van de beste altsaxofonisten uit de jazz is bij hem diep geworteld. Op Middelheim werd de muziek van MGS vooral bepaald door ontelbare ritmische overgangen, bijtend en kronkelend spel op de altsaxofoon, een ongelooflijk soepel bewegen op de akoestische basgitaar en van internationale invloeden druipend slagwerkspel. Slagwerker Chander Sardjoe bewees zich eerder tijdens het festival al als een grootheid in de groep Octurn, in dit trio speelde hij letterlijk de sterren van de hemel. Gedenkwaardig!

Uitverkocht
Jazz Middelheim 2009 maakte met dit alles zichzelf wederom tot een van de interessantste jazzfestivals in West-Europa. Steeds meer mensen weten de weg te vinden naar dit intieme en perfect georganiseerd, vierdaags muziekfestijn. Dat toonde de bezoekerslijst. Dit jaar togen 17.000 bezoekers naar de tuin van Kasteel Den Brandt. Vorig jaar waren dat er nog 14.500. Die 2500 meer zorgden ervoor dat de eerste en derde avond waren uitverkocht. Een onbekend fenomeen hier in het Antwerpse!

• Website Jazz Middelheim
• Foto's Jazz Middelheim 2009 van Eddy Westveer