CONCERTRECENSIE. Kenny Garrett Quartet. Paradox Tilburg, 17 maart 2012
beeld: Stef Mennens
door: Rinus van der Heijden

Een overdonderende lakmoesproef. Zo kan het concert van het Kenny Garrett Quartet worden omschreven, dat deze avond bewees dat de muziek die als postbop wordt omschreven, door deze Amerikanen op een nieuw fundament is gehesen. Want postbop mag dan wel langzaamaan in de vergetelheid geraken, exponenten als Garrett c.s. maken overduidelijk dat deze vorm van hardbop, modale jazz, avantgarde en free jazz in ruime mate levensvatbaar is.


Een weergaloze Kenny Garrett, onder andere bijgestaan door pianist Vernell Brown en contrabassist Corcoran Holt, overdonderde het dik uitverkochte Paradox vanaf de eerste noot.

Spreek je over postbop – post-bop mag ook – dan kom je niet onder John Coltrane uit. Het zal wel toeval zijn geweest dat een van de grootste tenorsaxofonisten van de jazz in twee personen van het Kenny Garrett Quartet was verenigd: in de leider zelf en in slagwerker McClenty D. Hunter Jr. Het was vooral de slagwerker die het verbindende lijntje met John Coltrane bijna angstaanjagend uitlegde. Hunter is niet alleen het fysieke evenbeeld van een jonge Elvin Jones – dé slagwerker uit de beroemde Coltrane Quartetten – hij steekt hem ook duidelijk naar de kroon. En dat is een conclusie die vrijwel niemand voor mogelijk houdt.

Met McClenty Hunter en Kenny Garrett als razende aanjagers mag het concert in Paradox worden gekarakteriseerd als uniek. Het kwartet overdonderde vanaf de eerste noot, trok de uitverkochte zaal als in trance mee naar andere werelden en sleurde muziek én publiek onafgebroken mee naar nieuwe hoogtepunten. Het concert benam je zodoende de adem: het werd niet alleen een geestelijke trip, maar vooral een fysieke uitputtingsslag zoals zelden vertoond.

John Coltrane is in juli van dit jaar 45 jaar dood. Musici en muziek met hem vergelijken, mag onderhand weer. Maar ook als dit niet het geval zou zijn, dan nog was de gelijkenis met Coltrane onontkoombaar. Met de aantekening, dat Garrett en de zijnen geen Trane-imitators zijn, maar nieuwe elementen toevoegen aan diens muzikale nalatenschap.

Coltrane speelde tenorsaxofoon, Garrett alt. Dat betekent verschil van toon, maar niet van intensiteit en uitdrukking. Ook Garrett bouwt langs lange, eindeloos lijkende lijnen spanning steeds verder op. Ook hij tuimelt van harmonische passages in vrije intervallen, ook hij overblaast zijn instrument, tart zijn medemusici tot het uiterste. Maar hij doet het wel naar eigen inzicht en dus ook met een verschillende uitkomst.


Kenny Garrett en slagwerker McClenty Hunter in Paradox.

Bij Coltrane was Elvin Jones de slagwerker die voor de beat uitspelend, de fantasie van zijn werkgever tot onbestaanbare hoogten voerde. McClenty Hunter deed hetzelfde bij Garrett, maar het leek er veel meer op dat hij vóór zijn ‘baas’ uit speelde.  Dat leverde wonderlijke effecten op, waarvan je zou verwachten dat die vroeg of laat de muziek gruwelijk in de fout zouden laten gaan. Maar niets van dit alles: dit kwartet kan álles, geen enkel risico is aan de vier besteed.

Pianist Vernell Brown, toch niet de minste in jazzland, hield het op zeker moment maar voor gezien. Met de armen slap langs zijn lichaam hangend, volgde hij als gehypnotiseerd de bewegingen van leider Garrett. Terwijl naast hem de kannonnades aan roffels, kei- en keihard uit het drumstel geslagen, als mitrailleurkogels rond hem – en het publiek – suisden. Zo hard dat je trommelvliezen rafelrandjes begonnen te vertonen.

Hoogtepunt van het concert – als dat al te benoemen is – was een stuk dat sterk deed denken aan Coltrane’s ‘Peace on Earth’ uit 1966. Gestreken bas, donker geroffel op slagwerk, een langs de melodielijn kruipende altsax; dit alles zorgde voor een donker en dreigende sfeer, huilend alsof de goden werden gesmeekt.

Soms werd even gas teruggenomen. Op momenten bijvoorbeeld dat Garrett ging zingen; soulful, gospelachtig, Braziliaans getint. Of die keer dat melodie de bovenhand voerde en de contrabas loom door dit lommerrijke notenbos voerde. Maar over het algemeen was het een oerkracht die de musici los lieten, die niet te vangen en daardoor niet te categoriseren is. Een concert buiten-categorie, daar zullen we het maar op houden.

• Kenny Garrett