FESTIVALRECENSIE. Moers Festival, Moers Duitsland, 6 t/m 9 juni 2025
beeld: Dennis Hoeren, Elmar Petzold, Kurt Rade, Nils Brinkmeyer, Zaleskaya
door: Georges Tonla Briquet en Leentje Arnouts

Onder de leuze ‘Jazzfestival for musical art, togetherness, freysinn and sonicpeace(rs)!’ was het op Moers Festival in de gelijknamige Duitse stad wederom vier dagen genieten van een rijk en gevarieerd programma waarbij vernieuwende improvisatie en contestataire avant-garde van oudsher centraal stonden.

  
Verwacht het onverwachte op Moers. Tinnitussi en Soundshrek, gitarist Caspar Brotzmann in de lucht maar ook Vijay Iyer.

Zin voor avontuur
Artistiek directeur Tim Isfort legt de focus nooit op een rits bekende (Amerikaanse) namen als publiekstrekkers. Enkel het duo Vijay Iyer & Wadada Leo Smith hoorde thuis in deze categorie. Moers is veeleer een speeltuin van groepen en artiesten die hun artistieke waarde bewezen door gedurfde en doorgedreven zin voor avontuur, totaal onafhankelijk van gescherm met (verkoop)cijfers. 

Yin en Yang
Voor deze editie waren de gastlanden China, Israël en Rwanda,  geen vrijblijvende keuze in deze tijden maar zoals te lezen stond op een van de spreuken boven het podium: ‘Moers is politisch!’ Controverse en dialoog met perspectieven zijn hier elkaars yin en yang. Verder houden ze in Moers nog steeds vast aan diverse samenwerkingen met gelijkgestemde organisaties in andere landen zoals Cafe OTO in Londen en het Britse Huddersfield Contemporary Music Festival. Trompettist Bart Maris kreeg voor 2025 de titel van Improviser in residence. Dat betekent dat hij opdook in tientallen impro-initiatieven tijdens het festival en traditiegetrouw ook nog een van de roergangers was voor het kinderluik. Daarnaast organiseert hij doorheen het hele jaar in de stad live evenementen.

  
Eroffnung, een 'geheim' concert en de grande dame van de piano Angelica Sanchez.

Ondergaan
Kiezen is dan ook verliezen zoals het cliché luidt, zeker in Moers met naast de centrale concertzaal podia verspreid in de nabije omgeving en in het stadscentrum. Moers Festival blijft een mindset maar bovenal een werkwoord. Een zitje kiezen voor de rest van de dag is not done. Zich verplaatsen, oren spitsen en verder op zoek gaan is een evidentie. Onderweg kom je dan de Pianomobil tegen of zie je plots een gitarist spelen zestig meter hoog in de lucht op een steiger. En dan was er ook nog Der Blob, een opblaasbaar gevaarte waarbinnen dansers zich in alle bochten wrongen op de tonen van onder meer een gitarist en een toetsenist die ongenaakbaar en gretig met decibels strooiden. Moers valt buiten alle categorieën en moet je vier dagen ondergaan en beleven ter plaatse. Vandaar geen klassiek verslag maar deze inleidende situering aangevuld met enkele impressies.

Spinifex-chaos
De groep Spinifex MaXXimus viert dit jaar zijn twintigjarig jubileum. Net als een decennium geleden werd er een speciaal programma op touw gezet waarbij de zes vaste leden -  rietblazers Tobias Klein en John Dikeman, trompettist Bart Maris, gitarist Jasper Stadhouders, contrabassist Gonçalo Almeida en drummer Philipp Moser - het gezelschap kregen van extra gastmuzikanten. Deze keer ging de keuze naar altvioliste Jessica Pavone, celliste Elisabeth Coudoux en vibrafoniste Evi Filippou. Als voorproefje van de opname die eind november verschijnt, waren er alvast enkele concerten waaronder dit in Moers op een van de openluchtpodia. 

  
Spinifex MaXXimus met onder meer altvioliste Jessica Pavone als gast.

Spinifex MaXXimus begon aftastend aan de set met een haast bucolische vorm van kamermuziek onder een dreigend wolkendek. Geleidelijk aan ontstond een muzikale centrifuge met als gevolg dat het materiaal aan diepgang won. Het sein om te kerven en te schuren naar hartenlust zonder verbrijzeling van de samenhang. Denk aan een Rubiks kubus waarbij het einddoel nu eens niet is alle kleurvlakken netjes bij elkaar te plaatsen, maar waar de continue draaibewegingen voor het beoogde effect zorgen. Gerichte Spinifex-chaos met iedereen die door, onder en boven elkaar improviseerde. Essentieel onderdeel waren de vlijmscherpe solo-interventies. Als afsluiter trakteerden ze nog met een brok hoekige funk. Het wordt uitkijken naar de release en de aansluitende tournee in het najaar.

Overstuurde decibels
Uit het onmetelijke land China met een kleine improvisatiescene wist artistiek directeur Tim Isfort een aantal ambassadeurs naar zijn festival te halen. Onder hen MAMER afkomstig van de noordwestelijke regio Xinjiang. Peter Gabriel nodigde hem indertijd al uit in de studio van zijn Real World label. Mamer’s expressievorm is een mengeling van akoestisch en noise. In Moers liet hij dat eerste volledig weg en illustreerde hij met gitaar en een tafel boordevol effectenmateriaal op subversieve wijze zijn voorliefde voor overstuurde decibels en dit in het natuurlijke kader van het park. De impact verdubbelde door dit contrast. Verslavend, althans voor liefhebbers van het genre.

 
Pianomobil, Bart Maris en Kids, en Crowd & Stille.

Rode draad
De rode draad doorheen het hele evenement was stilte. De twee kleurrijke personages Tinnitussi en Soundshrek vormden een olijk paar als ambassadeurs en kuierden vier dagen rond op het terrein met deze boodschap. Een wat raar gegeven voor een festival maar zoals steeds met achterliggende inzichten. Zo kon je wandelen langs de Boulevard de Silence, een eerbetoon aan alle culturele slachtoffers van de coronapandemie, namelijk de festivals en clubs die noodgedwongen de deuren moesten sluiten. In dit kader stonden op de affiche ook twee wereldpremières.

Schaakspel rond stiltemomenten
Maya Dunietz en William Northlich aka BlipVert componeerden elk een stuk voor ‘Sei Still!/Be Quiet!’ Een titel waarmee totaal het tegengestelde beoogd werd, namelijk ‘Speak Out!’. Susanne Blumenthal kreeg de leiding en het waren ook haar leerlingen van het ColLAB Ensemble of the Cologne University of Music and Dance die alles uitvoerden. BlipVert dirigeerde voor zijn bijdrage zeven van deze jongeren op een manier die parallel liep met soundpainting. Na een explosieve kickstart volgde een half uur stroomstoten van onderscheiden impact en lengte. Voor het materiaal van Dunietz kwamen er enkele extra muzikanten bij die ditmaal zonder orkestleider musiceerden. Het werd een schaakspel rond stiltemomenten met de groepsleden die onderling continu van plaats wisselden. Twee totaal verschillende inzichten en uitvoeringen rond eenzelfde thematiek. 

   
ChronoGrafitti met Kanna Taniguchi, Tsuyoshi Maeda en Tomo Ando. Pianist in het Festivaldorp.

Fysieke performance
Producer, componist en veelzijdig muzikant Koshiro Hino bouwde reeds een hele internationale reputatie op met zijn groep Goat. ‘Chronograffiti’ schreef hij speciaal voor het Moers Festival en draaide om twee begrippen, ritme en minimalisme opgevat in de context van stilte. Uitvoerders waren drie meesterpercussionisten, Kanna Taniguchi, TsuyoshiMaeda en Tomo Ando. Te omschrijven als een heel fysieke performance waarbij ze in trio, duo en solo repetitief en haast eindeloos de tromvellen beroerden met hun drumsticks. De minimalistische nuances, perfecte synchronisatie en de stroboscopische lichteffecten leidden onvermijdelijk tot een apart trancegevoel. Ze dompelden het publiek in een roes gelijkwaardig met deze op een dance festival. Een pillenapotheek was hier niet nodig om een apotheose te bereiken. 

Wonderland
Improvisatie tijdens het onderdeel Moersify is nog steeds de onontbeerlijke sleutel om tot de kern van wonderland Moers door te dringen. De hele stad wordt hierbij betrokken met optredens op plekken als een kapper, een boekhandel, het skatepark of zelfs het bureau van de burgemeester. Zo stonden saxofonist Jan Klare (The Dorf) en trompettist Charlotte Keeffe (RIGHT HERE,RIGHT NOW Quartet) zij aan zij in het hippe Café Mondrian. Keeffe haar opvallend kinetische vingertechniek op trompet paste perfect bij de virtuoze ademtechniek en het kleppenspel van Klare. De kunst om improviserend een dialoog op te bouwen door op onorthodoxe wijze luchtverplaatsingen te creëren met hun instrumenten. 

  
Mamer. Caspar Brotzmann. Tinnitussi en Soundshrek backstage.

Moers Sessions
De Moers Sessions zijn een onmisbaar onderdeel van het Moers DNA, net als Moersify maar dan iets uitgebreider. Programmator Jan Klare brengt muzikanten bij elkaar die voordien nooit samen speelden. Een insteek die niet exclusief is voor Moers maar hier wel een eigenzinnige invulling krijgt door de hele festivalvibe. Saxofonist Hayden Chisholm, violiste Jessica Pavone en pianist Darius Heid leverden een introspectieve set af. In compleet contrast hoorden we de ontvlambare samenzwering tussen saxofonist John Dikeman, pianist Rieko Okuda, percussionist Jonas Evenstad en Achim Zepezaver die knutselde met electronics. Dit zijn slechts twee voorbeelden die de revue passeerden en op hun manier elkaar aanzetten tot onderlinge uitwisselingen van divers karakter. 

Concertzaal
Een van de grote omschakelingen in het verleden was toen de vertrouwde circustent plaats moest ruimen voor een heuse concertzaal. In De Halle  krijgen bekendere namen en speciale producties tegenwoordig hun plaats.

  
Het stuk ‘Sei Still!/Be Quiet!’ uitgevoerd door ColLAB Ensemble of the Cologne University of Music and Dance.

Splinterbom
Achter de slogan The Sleep of Reason Produces Monsters gaat een kwartet schuil met in de rangen Mariam Rezaei (turntables), Mette Rasmussen (altsaxofoon), Gabriele Mitelli (piccolo trompet, electronica) en Lukas Koenig (drums). De vier vonden elkaar tijdens een residentie in het Londense Cafe OTO. In Moers leverden ze een regelrechte splinterbom af. Rasmussen en Koenig stonden apart opgesteld aan de twee uiteinden van het podium met op de achtergrond in het midden een lange tafel waarachter Mitelli en Rezaei hun ding deden. Toch leidde dit tot een samenhangend front, ondanks de sterk uiteenlopende uitdrukkingsmiddelen. Koenig bleef onophoudelijk zijn drumstel geselen. Rasmussen stuurde krachtig repetitieve clusters de zaal in. Mitelli vervormde gretig zijn trompetklanken en vocale toevoegingen terwijl Rezaei alsmaar razender aan knoppen draaide en geluidsgolven produceerde. Wie na afloop niet alert buitenging en nadacht over de groepsnaam was duidelijk schijndood. 

  
De band The Sleep of Reason Produces Monsters.

Xperimental Ncounters
 Xperimental Ncounters oftewel hcmf@moers is het partnership tussen het Moers Festival en het Britse Huddersfield Contemporary Music Festival, een initiatief van Graham McKenzie die rond dezelfde waarden werkt als Tim Istfort. Een van de resultaten was de combinatie van vier in Duitsland residerende muzikanten die onder leiding van componist Angharad Davies een gezamenlijk stuk uitwerkten. Een wel heel bijzonder eindeffect door het samenbrengen van instant recording Verena Barié, trompettist Adrian Thiess, drummmer Aaron Rosenow, zangeres Caroline Schnabel en violist Angharad Davies. Het zijn dergelijke one shots die Moers zijn specifieke uitstraling geven. 

ECM-tinten
Ook saxofonist Hayden Chisholm’s Kinetic Chain kreeg om de grote bühne in te palmen. Omringd door pianist Achim Kaufman, contrabassist Petter Eldh en drummer Jonas Burgwinkel vergastte hij het publiek een uur lang op klassiek getinte jazz van het eerder reflecterende type getekend door een fluwelen sound en gelardeerd met de nodige ECM-tinten. Het geheel was opgebouwd als een lange suite en Moers waardig lasten ze middenin de set een kleine eruptie in. Duidelijk een gedroomd visitekaartje voor een tournee langs grote zalen die een breed jazzpubliek aantrekken.

  
Hayden Chisholm’s Kinetic Chain. Artistiek directeur van Moers Tim Isfort.

Snarengewriemel
De grande dame van de piano, Angelica Sanchez, wist de Halle te overtuigen met een soloconcert waarbij ze een correlatie uitdacht tussen intimistische spinsels en ritmische oprispingen sporadisch opgepept met een kralenslinger en wat snarengewriemel. Eerder cerebraal dan feestelijk ondanks dat het haar verjaardag was.

Magie
Het moment waarvoor de verwachtingen het hoogst gespannen waren was het concert van Vijay Iyer en Wadada Leo Smith. De heren kwamen hun recent verschenen duo-album ‘Defiant Life’ voorstellen. Zoals we al eerder vermeldden in onze cd-bespreking weerspiegelt de muziek ‘een ijzige atmosfeer alsof ze zich in een luchtledig cocon bevonden tijdens de twee opnamedagen’. Door de geëngageerde achtergrond van deze release ideale materie voor Moers.

  
Concert van Vijay Iyer en Wadada Leo Smith. Pianist aan het werk bij de Moers Sessions. 

Iyer afwisselend op piano en Fender Rhodes en Smith voorovergebogen gezeten met de trompet in de hand, kuierden door het repertoire van het album. Het duo maakte gebruik van een voortdurende juxtapositie tussen hoge trompetnoten en donkere soundscapes met af en toe vluchtige pianopassages. De magie van hun cd bleef niet alleen bewaard maar werd tevens uitvergroot. Ze kregen de zaal moeiteloos stil. Na het concert namen beiden nog even het woord om er de nadruk op te leggen dat iedereen zijn verantwoordelijkheid moet nemen om de scheefgelopen situaties in de wereld terug recht te trekken. 

Open geest
Vier dagen lang gingen klankexperimenten en het onontbeerlijke snuifje anarchie gepaard met continue openbaringen. Helemaal geen elitaire bedoening mede dankzij een ticketpolitiek van pay what you can. Dat heel wat optredens gratis toegankelijk waren, net als in het verleden, hielp eveneens. De totale reorganisatie van de terreininfrastructuur met geconcentreerde opstelling van kraampjes en kleinere podia was een sterke meerwaarde. Op die manier vormde Moers weer een seismograaf van een subcultuur voor iedereen met een open geest. Door de vele aspecten blijft dit een unicum in festivalland. 

• moers-festival.de