CONCERTRECENSIE. Wolfert Brederode International Quartet. Paradox Tilburg, 27 januari 2012.
beeld: Liesbeth Keder
door: Rinus van der Heijden

Een concert dat je helemaal opslorpt. Dat geen ruimte meer laat voor persoonlijke bespiegelingen over de beslommeringen van alledag. Dat je voor even doet vergeten dat je ruziënd met je partner zojuist het huis hebt verlaten om naar Paradox te gaan. Zo’n situatie maak je niet zo vaak mee, maar wie deze avond in Tilburg het concert van het Wolfert Brederode International Quartet bijwoonde, weet wat bovenstaande woorden willen uitdrukken.

Pianist Wolfert Brederode met zijn buitenlandse kompanen Mats Eilertsen, Samuel Rohrer en Claudio Puntin in een vol Paradox in Tilburg.

De Nederlandse pianist Wolfert Brederode met zijn buitenlandse kompanen zette een optreden neer dat als gedenkwaardig mag worden gekarakteriseerd. De vier zagen kans het publiek in hun klankbeeld op te sluiten, het via kamermuziek op de vierkante centimeter te betoveren. En mee te nemen naar nooit betreden toendra’s, waar de winden fluisteren door het gras, de luchten kleuren van purper naar lichtblauw en de mensen in eeuwige vreedzaamheid met elkaar leven.

Iets te prozaïsch, dat bovenstaande? Zeker, maar wat Wolfert Brederode en de zijnen neerzetten valt bijna niet in huis-tuin-en-keukentaal te omschrijven. Hun muziek bestaat vaak uit het weven van ragfijne gouddraden, om vervolgens uit te monden in van kleuren uiteen spattende gobelins - allemachtig, daar gaan we weer… 

Waar het eigenlijk op neerkomt is dat dit kwartet kans ziet imponerende klanklandschappen te creëren, die door de individuele deelname van de groepsleden opgerekt, ingedikt, fel gekleurd of van diffuse accenten worden voorzien.

Dat scheppen van klanklandschappen – soundscapes – is een modeverschijnsel. Het Duitse kwaliteitslabel ECM handelt er al járen in, zowel op klassiek als jazzvlak. Het is daarom geen wonder dat Wolfert Brederode en zijn mannen bij producer Manfred Eicher terecht zijn gekomen. Maar nu vreet het landschappenvirus zich door een groot deel van de geïmproviseerde muziekhoek. Verschil met Brederode c.s. en de meeste anderen die nu opeens in sfeervolle muziek willen handelen is, dat die klanklandschappen geen doel op zich zijn: ze ontstaan, ebben weg en worden dan vervangen door het beste wat de moderne geïmproviseerde muziek heeft opgeleverd. En omgekeerd.


Het Wolfert Brederode International Quartet in de Paradox te Tilburg.

De combinatie klarinet en basklarinet, piano, contrabas en slagwerk helpt hier zeker aan mee. Binnen een dergelijke combinatie zou het normaal zijn als de focus is gericht op het solo-instrument klarinet. Niet bij het Wolfert Brederode International Quartet. De basklarinet/klarinet van Claudio Puntin eist exact evenveel ruimte op als de contrabas van Mats Eilertsen, het slagwerk van Samuel Rohrer of de piano van Wolfert Brederode. Als een van hen het voortouw neemt, schuiven de anderen als bewegende panelen over de muzikale grasmat en grijpt elk van hun noten intens naar die van de anderen.

Claudio Puntin bedient zich vaak van circulerende ademhaling. De daaruit voortvloeiende in zichzelf gekeerde melodielijnen – vooral op basklarinet – inspireren contrabassist Mats Eilertsen bijvoorbeeld om zijn strijkstok tokkelend over de bassnaren te bewegen. Zwevende pianopartijen, waarin ruimtelijkheid de hoofdrol opeist, laten slagwerker Samuel Rohrer met een ijzerdraad langs de randen van zijn bekkens gaan, waardoor een ruisende en ritselende sfeer opdoemt. Maar evengoed versnelt het kwartet naar jachtig, gedreven groepsspel, met bijna overdreven aangebrachte accenten, die dan weer de opmaat vormen naar een adembenemende drumsolo.

Het Wolfert Brederode International Quartet lijkt zich voornamelijk te bewegen onder de paraplu van beheerstheid. Maar de dromerigheid die dat oplevert is schijn, omdat de muzikale lava gloeit als in een vulkaan die op uitbarsten staat. De spaarzame, maar o zo doordachte inzet van elektronica legt echo’s over de totaalklank en brengt de toehoorder in een surrealistische wereld. Waar overgangen tussen de invloeden - die dit wonderbaarlijke kwartet ongetwijfeld ook onderging - vervallen, gewoon omdat je er toch niets van merkt. Het gaat bij Wolfert Brederode en zijn drie bonken van musici immers om de totaalklank die telt. Een totaalklank, die aan het einde van elke compositie, zonder uitzondering een verbond aangaat met de stilte na de storm.

Zoals stilte deel uitmaakt van het spelconcept van Wolfert Brederode en contrabassist Mats Eilertsen, zo brengen die aangebrachte stiltes hén die ze beluisteren, weer aan de drempel van het alledaagse leven, waarvan de basklarinet van Claudio Puntin de spreekbuis is en het slagwerk van Samuel Rohrer de hartenklop.

• Wolfert Brederode