Het verhaal achter de stem
COLUMN
door: Koen Graat
In 1969 verscheen de plaat Clouds van een jonge Canadese zangeres. Ze was toen halverwege haar jaren twintig. Op het album staan folk-achtige liedjes met alleen gitaar, waarbij je meteen denkt aan de hippiecultuur. Kampvuur, jointje erbij, ofwel flower power in optima forma. Het laatste liedje op Clouds heet Both Sides, Now. De jonge (hippie)zangeres zingt daarin: ‘Now old friends they’re acting strange and they shake their heads and they tell me that I’ve changed. Well something’s lost, but something’s gained in living every day’.
De carrière van Joni Mitchell, want daar hebben we het natuurlijk over, is indrukwekkend. Het begon met folkliedjes waarbij ze zichzelf begeleidde op gitaar. Eind jaren ’70 benaderde Charles Mingus de zangeres. Of ze een album wilde maken met composities van hem. In 1979 kwam de plaat Mingus uit. Een jaar later verscheen het live-album Shadows and Light. Zelf gitaar spelen was niet meer nodig, want dat deed intussen Pat Metheny. Met verder Jaco Pastorius op bas en Micheal Brecker op sax had Mitchell de absolute wereldtop om zich heen verzameld.
In 2000 was er een moment van bezinning. Begeleid door een symfonieorkest en Wayne Shorter op saxofoon verscheen de cd Both Sides Now met als laatste nummer het titelstuk. Het frivole folk-stemmetje was 31 jaar later veranderd in een lage, hese vrouwenstem. Een doorleefde stem van iemand die inderdaad de verschillende kanten van het leven heeft gezien. Een stem die door merg en been gaat.
Het doet me een klein beetje denken aan Miles Davis. John Scofield vertelde tijdens een interview dat in zijn periode met Miles niemand in het publiek het droog hield als de oude meester Time After Time speelde. Ook de studioversie heeft iets prachtigs en dat ondanks die vreselijke synthesizergeluiden die Marcus Miller toevoegde. Niet dat Time After Time nu zo’n briljant nummer is; het is de doorleefde toon van Miles die het nummer zo mooi maakt. Je hoort het leven van de man achter de trompet voorbij komen.
Dat maakt ook Both Sides, Now zo mooi. Het is alsof Joni Mitchell tijdens een moment van contemplatie op haar leven terugkijkt. ‘Now old friends they’re acting strange and they shake their heads and they tell me that I’ve changed. Well something’s lost, but something’s gained in living every day’. Het zijn zinnen die je als 26-jarig zangeresje niet kunt waarmaken. Maar 31 jaar later slaan ze in als een bom.
