CONCERTRECENSIE. Paul van Kemenade’s Soul’Afrique met eigen kwintet plus Afrikaanse musici. Paradox Tilburg, 30 mei ’14
beeld: Gemma van der Heyden
door: Rinus van der Heijden

Een uitgebreide tournee door Nederland en – vermoedelijk, maar daarover verderop meer – Afrika, kende de start in Tilburg, de woonplaats van Paul van Kemenade; bandleider, altsaxofonist, componist en bedenker van het project Soul’Afrique. Een samenwerkingsverband met zijn eigen kwintet en de Zuid-Afrikaanse musici Louis Mhlanga (gitaar), Sydney Mnisi (tenorsaxofoon) en Feya Faku (trompet).

  
Louis Mhlanga, Fezile ‘Feya’ Faku en Paul van Kemenade tijdens de première van Soul 'Afrique in Paradox Tilburg.

Die start was uiterst succesvol en rechtvaardigt de verwachting dat de zevenentwintig concerten die nog volgen door het meer op elkaar inspelen, nóg beter zullen worden. Het openingsconcert toonde aan, dat er geen sprake is van louter een voortzetting van de samenwerking die Paul van Kemenade twintig jaar geleden startte met Afrikaanse musici. Dit project Soul’Afrique kent nieuwe uitgangspunten. Het is een bewuste keuze om Afrikaanse muziek in haar geheel te integreren in Westerse geïmproviseerde en gecomponeerde muziek. En andersom. Dat is een uiterst interessant streven, dat meteen al een verrassend resultaat opleverde.

Nieuw werk
Soul’Afrique bestaat uit een mengeling van vooral nieuw werk met bestaande stukken. Voor de composities tekenden Van Kemenade zelf, ‘zijn’ trombonist Louk Boudesteijn, Feya Faku en Sidney Mnisi. Van de twaalf gespeelde composities waren er zeven nieuw. De andere, zoals het overbekende ‘Zvinoshamisa’, voorzag Paul van Kemenade van nieuwe arrangementen. Waarmee de band het verleden weliswaar enigszins intact liet, maar het oog vooral richt op de toekomst. 

Het concert kreeg een knallende opening met de Van Kemenadeklassieker ‘Silenzio’. Dwingend, tot dansen neigend groepsspel werd afgewisseld met een lange tenorsaxsolo van Sydney Mnisi en nadien een solo op de elektrische gitaar van Louis Mhlanga, met echo’s van Zuid-Afrikaanse kwelamuziek. 

Die Zuid-Afrikaanse invloeden waren – uiteraard – manifest aanwezig. In ‘Hymn For All’ bijvoorbeeld van Feya Faku, die vooraf vertelde dat dit een compositie was waarmee hij een aantal - binnen een bestek van een maand - overleden muzikale vrienden wilde herdenken. Het was plechtmatige muziek, die zich langzaam door een doodstil Paradox ontvouwde. Dat gebeurde eerder ook bij een ander loflied: ‘Hymne To Her’ van Louk Boudesteijn, dat zich bewoog tussen kerkmuziek, spiritual en Afrikaanse zang van Louis Mhlanga.   

Een hoogtepunt dat gegarandeerd een klassieker in het Van Kemenaderepertoire gaat worden was zijn visie op ‘The Great Pretender’ van het Amerikaanse mannenzangkwartet The Platters uit de jaren vijftig van de vorige eeuw. Het stuk, ontegenzeglijk Amerikaans erfgoed, werd jaren geleden al eens onder handen genomen door trompettist Lester Bowie. Hij maakte er een ode aan de Amerikaanse lichte muziek van, maar tevens een nieuwe toevoeging aan de trompettraditie. 

  
Contrabassist Wiro Mahieu en tenorsaxofonist Sydney Mnisi.

The Great Pretender
Ook bij Paul van Kemenade werd ‘The Great Pretender’ een lofdicht op een uitermate melodieuze compositie, die hij als een driedelige suite bracht: ‘The Big Defender’, ‘Smooth and Tender’ en ‘The Great Pretender’. De titels spreken voor zich. In het middendeel was een belangrijke rol weggelegd voor een stuk zangpraat van Mhlanga, die een verhaal zong/vertelde in het Zuid-Afrikaans, afgewisseld met tonggeklap en ondersteund door een gestopte flugelhorn en de kale contrabas van Wiro Mahieu.

Maar de muzikale verrassing zat in het slotdeel. Paul van Kemenade zelf zette de melodie snoeihard in op zijn altsaxofoon, de anderen legden er een vette blues onder en namen de gelegenheid te baat om er ieder voor zich ook nog een dot improvisatie aan mee te geven. Vermaak en kunst tegelijk. 

Opvallend was de ingespeeldheid van het Paul van Kemenade Quintet. Hoewel het vijftal al enkele jaren niet meer optrad, klonk de muziek als vanouds. Het op Afrikaanse ritmes gebaseerde slagwerkspel van Pieter Bast was ronduit opwindend, de alsmaar toenemende techniek en fantasie van trombonist Louk Boudesteijn opnieuw opvallend, de bescheiden maar o zo effectieve begeleiding van pianist Rein Godefroy behaaglijk aandoend. 

En waar contrabassist Wiro Mahieu al danig van zich deed spreken in ‘Zvinoshamisa’, in het nieuwe ‘Squarepusher’ van Boudesteijn opende hij met een huiveringwekkende bassolo. Hij sloeg de snaren keihard aan, hetgeen een bombardement aan klanken opleverde. Waarna de anderen klaar stonden om nogmaals die bijzondere mengeling van Afrikaanse- en westerse muziek door Paradox te jagen. 

Het is niet duidelijk of ‘Squarepusher’ slaat op het pseudoniem van de Britse musicus Thomas Jenkinson, die onder meer muziekstijlen als acid house en drums&bass exploiteert. Er zijn zonder meer raakvlakken. Maar deze ‘nieuwe Boudesteijn’ betekende vooral een raak getroffen afsluiting van een concert dat nogal beklijft. 

Het aloude ‘Soul’Afrique’ van Van Kemenade zelf was de door een bijna uitverkocht Paradox afgedwongen toegift. Het toetje gaf de toehoorders weer adem. De dwingende kracht van de sterk ritmische, Afrikaanse elementen en de vrolijke daar tegenover geplaatste accenten van het Paul van Kemenade Quintet losten de - waar aanwezige -  serieusheid van de nieuwe richting die de Tilburgse musicus met zijn kompanen is ingeslagen, op in een heldere vrijdagnacht.

Afrikaans deel
Het project Soul’Afrique telt achtentwintig concerten. Tenminste als het Afrikaanse deel van de tournee doorgaat. Veertien concerten zijn er geboekt in dat werelddeel, maar er is nog geen financiële dekking voor reis en verblijf aldaar. Alle aanvragen voor geldelijke steun in Nederland zijn afgewezen. De laatste hoop was gevestigd op het Fonds Podium Kunsten (FPK), maar ook dat verleende geen subsidie. 

Als de National Art Council (NAC) in Zuid-Afrika – vergelijkbaar met het FPK in Nederland - ook geldelijke steun weigert, dan worden de Afrikaanse concerten afgeblazen. Hoewel vanuit NAC positieve geluiden waren te beluisteren en ondanks gemeende toezeggingen, heeft het Afrikaanse fonds nog geen besluit genomen om wel of geen geld beschikbaar te stellen. Paul van Kemenade wacht in angstige spanning af wat de beslissing van NAC zal zijn. Niet best voor een musicus, die al zijn creativiteit in een al lopende tour moet stoppen. 

• Paul van Kemenade Soul ‘Afrique is in Nederland nog te zien op 3 juni Luxor Arnhem, 5 juni Bimhuis Amsterdam, 6 juni Electron Breda, 7 juni Jazzboz Festival Bergen op Zoom, 8 juni Jazz in Duketown Den Bosch + De Slinger in Houten, 9 juni Music Meeting Nijmegen en 10 juni Cultuurhuis Heerlen. Meer informatie.