Onbegrip
COLUMN
door: Tim Sprangers
Welke jazzmuzikant ik ook ontmoette de afgelopen maanden, zonder uitzondering landde het gesprek op den duur op het thema onbegrip. De wanhopige betogen relateerden aan uitspraken van het kabinet betreffende kunst. Bezoekersaantallen bepalen wat goede kunst is, volgens staatssecretaris Halbe Zijlstra. Als er veel mensen komen kijken is het goed. Kwantiteit is kwaliteit.
Dat er eens in de zoveel tijd aan subsidies wordt gemorreld, of de verdeling onder de loep wordt gehouden, is niet meer dan logisch. Echt storend is de respectloze visie vanuit de Tweede Kamer op de kunstenaar. Zijn geïsoleerde blik staat buiten het blikveld van de kunst. In plaats van te redeneren vanuit de kunstenaar, staat de Haagse visie mijlenver van de kunstenaar. Geen wonder dat de muzikant zich onbegrepen voelt. Onbegrip als gevolg van onbegrip.
Tijd om hen het woord te geven. Onderstaand enkele fragmenten uit gesprekken met Nederlandse jazzmuzikanten, die overigens consequent gepaard gingen met stemverheffingen en vuisten op tafel.
Ernst Reijseger
Richt zich niet op de regering, maar constateert zelfs een gebrek aan begrip in de maatschappij
‘Ik zit nog steeds in de trein en dan hoor ik dat prachtige misverstand. Er zit een hele aardige, goedbedoelde dame tegenover me en ze ziet me met mijn instrument. “Oh, doet u dat voor uw beroep? Goh, wat is het toch fijn dat u van uw hobby uw beroep hebt kunnen maken…” In plaats van dat je een maatschappelijke functie vervult, net als de bakker zijn brood bakt, is dat de gedachtegang.
(…) In dat stadium verkeren we en worden we ook weer teruggeplaatst als musici. Door het feit dat niemand er meer verstand van heeft. Ik speel heel veel voor kinderen, ook wel uit motivatie, omdat ze die instrumenten niet eens meer van dichtbij kennen. Ze horen alles uit de speaker en volledig uitgeproduceerd.’
Cor Fuhler
Over de essentie van kunst en improviseren
‘Improviseren is zo essentieel, dat moeten we altijd blijven doen. Als dat er niet meer is, is dat zo’n verarming. Dat er mensen komen is geen bewijs van of het belangrijk of onbelangrijk is.
(…) Ik vergelijk het wel eens met een hok waarin je een mens plaatst met alleen maar zuurstof. Die persoon stopt met ademen, je hebt namelijk CO2 nodig om de ademhaling te reguleren. In deze maatschappij denken ze niet aan dat kleine elementje, dat mag wel weg. Zuurstof, geld, daar draait het om. Maar er is iets anders wat heel belangrijk is, dat zijn de kunsten. Als een maatschappij dat weg doet, dan stopt het met ademen, dan stopt de beschaving. Die gaat aan bloedarmoede ten onder. Dat vind ik met improviseren ook, dat is de meest natuurlijke manier om muziek te maken. Je begint niet met lezen voordat je praat.’
David Kweksilber
Toont zijn walging ten opzichte van Den Haag en spreekt over verbeelding als voorrecht van de mens
‘Het zint me helemaal niks hoe er wordt gepraat vanuit Den Haag over links hobbyisme en elitaire toestanden. De politici, dat is elite. Maar sinds wanneer is muziek elitair? Het eerste wat de mens deed is op een fluitje blazen en in zijn handen klappen. Dus waar ze dat gotspe vandaan halen, dat snap ik niet. En dat alles makkelijk hoeft te zijn, nou dat weten we toch ook al lang als je een beetje nadenkend mens bent dat de wereld daar niet van vooruit is gekomen. Dus wat de massa heel makkelijk tot zich neemt, dat is niet perse het enige wat van waarde is. Ze mogen best een beetje trots zijn op waardevolle, onderzoekende en creatieve geesten in de samenleving. Nederland heeft al decennialang een reputatie op het gebied van verschillende muzikale vlakken en het is echt van een geestelijke armoede hoe er nu over wordt gesproken. Helaas komt het heel populistisch over als de linkse elite wegzetten, terwijl verbeelding niet aan linkse mensen, laat staan hobbyisten is voorbehouden.
Verbeelding is het voorrecht van elk mens. Dat is wat we kunnen in het leven. Het leven is vol verwondering en schoonheid. Wat moeten we in godsnaam als we daar niet over kunnen nadenken en op onze manier daar mee bezig zijn? De Joint Strike Fighter, ik weet niet hoe belangrijk die is, als die belangrijk is, oké jongens, maar verwondering en verbeelding is ook heel erg des mens. Alsjeblieft zeg, wat een armoe.’
Wat een warhoofdig gewauwel. Stel, iemand van het kaliber David Kweksilber zegt daadwerkelijk (ik kan het nauwelijks geloven):
"En dat alles makkelijk hoeft te zijn, nou dat weten we toch ook al lang als je een beetje nadenkend mens bent dat de wereld daar niet van vooruit is gekomen." Wat weet ik dan? Dat deze klarinettist geen zinnen tot een goed einde kan brengen? Of dat de schrijver niet de moeite neemt om iemand netjes te citeren?
Remco Ja Die (E-mail ) - 08-02-’11 14:01
Volgens mij gaat de discussie niet over wat belangrijk is (dat bepaalt de regering niet) maar over wat financieel gesteund moet worden van overheidswege. Naastenliefde, gezelligheid en een goed gesprek zijn bijvoorbeeld ook heel belangrijk maar worden niet gesubsidieerd. Waarom kunst en cultuur wel? Daar zijn goede argumenten voor, maar helaas horen we die zelden. In plaats daarvan is het toch weer die zelfvoldane verontwaardiging a la "De Schreeuw".
Tom - 08-02-’11 14:25
Een startsubsidie krijgen is heel goed. Blijkt je muziek daarna economisch niet haalbaar dan zul je of iets anders moeten gaan spelen of een baan erbij moeten nemen. In het bedrijfsleven is het ook niet anders.
Tony - 11-02-’11 13:16
Er zijn nog steeds veel mensen die allerlei niet zo voor de hand liggende kunst en cultuur mooi vinden en daar in de toekomst van willen blijven genieten; is ’t niet van een modern schilderij in het museum, dan wel van een apart boek uit de bibliotheek of van andersoortige muziek die we helaas niet zo veel op de radio mogen horen, ik noem maar even wat. Als dat niet meer kan dan lijkt ’t me dat het culturele landschap in Nederland wel erg eentonig wordt met alles te veel van hetzelfde, alsof daar niet genoeg van is. Ik ben ’t zeker eens dat er in deze kritische tijden ook op kunst en cultuur bezuinigd moet worden, maar om meer dan de halve cultuurtak om zeep te helpen, lijkt me erg banaal. De cultuursubsidies liggen op dit moment zwaar onder vuur: moeten we de liefhebbers van kunst en cultuur negeren? Als dat zo zou moeten zijn, kun je je ook afvragen wat het nut is van allerlei andere subsidies zoals landbouwsubsidies, duurzame energie subsidies of wellicht wat dichter bij huis; huursubsidies of de bijzondere bijstand; scholing daarin is ook een vorm van subsidie en noem maar op wat voor subsidies er allemaal niet zijn. Naar al dit soort zaken en een heleboel andere doeleinden gaat deels belastinggeld en dat is maar goed ook, gelukkig maar, zoals ’t in een sociale samenleving hoort. Volgens mij wordt ’t tijd om alle verwensingen over en weer als linke hobbyisten en rechtse criminelen in de kast op te bergen en onszelf te richten op een meer beschaafde discussie die er echt toe doet. Een open en divers kunst- en cultuurbeleid lijkt me van groot belang, is goed voor de economie en internationalisering, verschaft werk en trekt allerlei mensen en verschillende culturen aan. Ik moet er toch niet aan denken dat we alleen nog maar zouden kunnen kiezen uit commerciële programma’s of commerciële muziek omdat er veel publiek naar kijkt of luistert. Heel veel mensen willen op cultuurgebied een grote diversiteit zodat iedereen zelf kiezen kan en daar hebben we allemaal ook recht op volgens mij.
Paul van Kemenade
Paul van Kemenade (E-mail ) (URL) - 16-02-’11 13:41
Paul, daar ben ik het helemaal mee eens.
Al denk ik wel degelijk dat hier opzet achter zit. Het gaat er bij mij niet in dat de staatssecretaris van cultuur eerst zichzelf een 'deskundige' noemt en vervolgens zegt niet te veel naar culturele evenementen te gaan omdat hij afstand moet houden van datgene waarover hij beslist (vrij Nederland). Volgens mij sluit het een het ander uit.
Dat hij dan vervolgens ook nog komt met 'Van Gogh kreeg ook geen subsidie' vind ik helemaal een dooddoener. In de tijd van Van Gogh was er ook nog geen WAO of AOW, er was nog kinderarbeid en toen Van Gogh zijn oor afsneed was er geen ziektekostenverzekering die hielp zijn oor er weer aan te krijgen.
Ik denk dat al dat breken en doen in de cultuursector wel degelijk revanchisme is van mensen die graag zouden willen dat alle menselijke activiteiten door marktwerking gestuurd worden, of die geloven in het verschrikkelijke 'doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg'. Wat we moeten doen is die mensen er van overtuigen dat artistieke activiteiten niet tot de maatschappelijke franje behoren, maar wel degelijk zinvol zijn voor de intellectuele ontplooiing van de maatschappij. En dat betekent dat je soms moet luisteren naar iemand die alleen dissonanten speelt, of dat je een videokunstwerk ziet waarin er met eten gespeeld wordt.
Sybren Renema - 18-02-’11 21:37
Joe, wat bedoel je met facade? Ik begrijp het niet.
Sybren Renema - 19-02-’11 13:47
Beste Joe,
In plaats van mij uiterst geestig een emailtje te sturen met de woordenboekdefinitie van het woord facade, zou je mij ook kunnen uitleggen wat je bedoelt met die enigszins cryptische zin. Probeer je soms te zeggen dat veel muziek hol is, of overdreven moeilijk? En wat bedoel je met roots? Moet men gaan klompendansen of zo? Je zou het, al was het maar om jezelf niet belachelijk te maken, ook gewoon beter kunnen uitleggen.
Sybren Renema - 19-02-’11 23:33
Ah! Dat is klare taal. Overigens is er in de jazz sowieso een enorme diversiteit: de muziek is overal ter wereld vermengd met eigen tradities en interesses, of het nou japan, zuid-amerika or zuid-afrika is.
En in Europa geldt dit ook. Scandinavische jazz klinkt voor mij al heel anders dan Nederlandse jazz. De enige vraag is of dat alleen in ritme ligt. Het heeft ook met harmonie en tonaliteit te maken. En jouw groep klinkt ook daadwerkelijk anders dan bijvoorbeeld het Bordurov trio.
Dus volgens mij werkt het zoals het nu is in dat opzicht prima en zijn het alleen de politici van deze wereld voor wie diversiteit en de daarbij behorende intellectuele vrijheid minder belangrijk is dan of iets compleet rendabel is. Overigens bewijzen interviews en feiten keer op keer dat beleidsmakers inhoudelijk gezien incapabel zijn te beslissen. Dat deze regering de sector compleet negeert in zijn vernielzucht is van een arrogantie waar de honden geen brood van lusten.
Sybren Renema (E-mail ) - 13-03-’11 19:23