Frisse ideeën 
Er werd bijna direct een doorstart aangekondigd maar dat duurde uiteindelijk dus drie jaar. Met twee nieuwe organisaties, Brosella Festival en Paradise City Festival, probeert Middelheim na drie jaar weer uit de rode cijfers te komen. In het foldertje dat elke festivalbezoeker in de hand werd gedrukt belooft de organisatie het rijke erfgoed van het festival te eren maar ook een podium te zijn aan vernieuwende stemmen van vandaag. Daarnaast heeft het festival een nieuwe hoofdingang en telt het nu drie podia: ‘Jasm’ voor DJ’s, ‘Birdland’ voor de wat kleinere vaak Belgische acts en de vertrouwde ‘Concert Hall’, waar veel van de grote namen geprogrammeerd stonden. Voor een eerste keer slaagde organisatie erin om het goede en unieke van Middelheim te behouden en toch ook met frisse nieuwe ideeën te komen. Jazzenzo bezocht Middelheim op zaterdag 7 en zondag 8 juni.

  
Publieksfavoriet Amaro Freitas. The Harvest Time Experiment met gitarist Tizsji Muñoz en bassist Joshua Abrams.

Publieksfavoriet
Het weer zat op de zaterdag niet mee en daarom waren veel festivalbezoekers te vinden in de overdekte Concert Hall, toen de Braziliaanse 33-jarige pianist Amaro Freitas daar met zijn concert begon. Veel van zijn inspiratie haalt hij uit het Amazonegebied en in een uur tijd ontpopte de pianist zich als een opzwepende solist die overduidelijk geïnspireerd raakte door McCoy Tyner. Halverwege zijn set liet Freitas horen hoe hij zijn geprepareerde piano kon laten klinken als een oerwoud, waarbij de pianist ook vocaal zijn mannetje stond. Het palet werd allengs breder door het gebruik van inheemse fluiten en het publiek kreeg uiteindelijk ook nog een rol als duizendkoppig koor. Hartverwarmend en indrukwekkend, Freitas bleek een echte publieksfavoriet.

  
De Britse gitarist, DJ en trompettist Emma-Jean Thackray gooide het over een andere boeg.

Geforceerd
Ronduit intrigerend leek daarna ‘The Harvest Time Experiment: A Tribute to Pharoah Sanders’. De naam voert terug op de compositie ‘Harvest Time’, die in 1977 door Pharoah Sanders uitgebracht werd op zijn baanbrekende album ‘Pharoah’. Een Amerikaans/Belgische gelegenheidsband, onder leiding van de gitarist Tizsji Muñoz, probeerde die ervaring her te beleven. Dat lukte maar matig: Munoz deed samen met de bassist Joshua Abrams verwoede pogingen om het vuur hoog op te stoken, maar beide drummers zaten elkaar danig in de weg en de blazerssectie stond er wat verloren bij. Zeker in de vrije passages klonk het allemaal wat geforceerd, pas toen Adams een duidelijke groove inzette viel alles wat op zijn plek. Intrigerend maar niet helemaal geslaagd: zo gaat dat soms bij experimenten. 

Zelfspot
De Britse gitarist en trompettist Emma-Jean Thackray gooide het over een hele andere boeg. De 36- jarige muzikant, DJ en bandleider was eerder te horen op het Utrechtse festival Transition en toerde met Kamasi Washington. Haar verschijning doet niet vermoeden dat er een soulartiest in haar schuilt maar dat bleek ze wel degelijk te zijn. Als ze haar trompet aan de lippen zette dan deed ze denken aan Miles Davis in zijn ‘Bitches Brew’-tijd en op de gitaar liet ze de sterke invloed van Jimi Hendrix horen. Het jonge publiek bij het Birdland-podium werd gegrepen door de aanstekelijke mix van stijlen die Thackray heel origineel verpakte, waarbij zelfspot haar zeker niet vreemde was, getuige ook de titel van haar laatste album ‘Weirdo’. De verjonging van het festival was bij haar in goede handen.

   
Dee Dee Bridgewater geflankeerd door bassiste Rosa Brunello en drummer Shirazette Tinnin.

Gouden greep
Het slotoptreden van Dee Dee Bridgewater op de vrijdag deed weer denken aan het Middelheim van weleer. In een schitterende set liet de 75-jarige vocaliste horen dat ze nog niets aan kracht had ingeboet. Niet alleen haar stem is bij de tijd, ook haar scherpe brein. Ze liet regelmatig horen hoe verschrikkelijk ze het Amerika onder Trump vond, ze maakte hier en daar een grapje en ze zong nummers die overliepen van engagement, zoals ‘Trying Times’ van Roberta Flack, ‘Missisippi Goddamn’ van Nina Simone en het verrassende ‘You’re Gonna Have To Serve Somebody’ van Bob Dylan. Allemaal even sterk, ondersteund door een vrouwelijk trio met een prachtrol voor de Italiaanse bassiste Rosa Brunello. Een gouden greep.

  
Jan Garbarek met percussionist Trilok Gurtu, bassist Yuri Daniel en pianist Rainer Brüninghaus.
 

Eigenzinnig
Dat de organisatie van Middelheim Jazz ook eigenzinnig kan zijn bleek op de zondag, toen de absolute topact Jan Garbarek de festivaldag al om een uur ’s middags opende. Het concept is inmiddels bekend: de Noorse blazer laat zich al veertig jaar ondersteunen door percussionist Trilok Gurtu en pianist Rainer Brüninghaus, en sinds het wegvallen van bassist Eberhard Weber nam de Braziliaanse bassist Yuri Daniel het overtuigend over. Zonder enige interactie met het publiek presenteerde Garbarek een dwarsdoorsnede van zijn carrière, waar hij van de organisatie maar liefst twee uur voor kreeg. Ondanks het vroege tijdstip en het bekende concept was het kwartet geweldig op dreef en behoorde het duet tussen Gurtu en Garbarek tot het absolute hoogtepunt van Middelheim 2025. En het mag gezegd: het heerlijke Antwerpse publiek dat muisstil alles volgde droeg daar zeker aan bij, geen ‘dutch disease’ op dit festival.

  
De Britse blazer Shabaka Hutchings met pianist Dan Leavers. De band van de Brusselse vocaliste Adja Fassa.

Misser
En ja, zo gaat dat op een festival: er zitten ook missers tussen. De gelauwerde Britse blazer Shabaka Hutchings speelde samen met pianist Dan Leavers een ongeïnspireerde psychedelische set. Hutchings raakte vijf kwartier geen saxofoon aan speelde achter een enorme zwarte wand op een arsenaal fluiten, terwijl Leavers de ene sonische laag op de andere stapelde. Op een zolderkamer met z’n tweeën zal het vast reuze spannend zijn maar in de grote Concert Hall kwam het concert totaal niet van de grond. Vernieuwing klinkt soms ontzettend hol. 

  
Tenorsaxofonist Jeroen van Herzeele trad op met 'artist in residence' Stéphane Galland.

Vruchtbaar huwelijk
Die kwalificatie was zéker niet van toepassing op de Belgische tenorsaxofonist Jeroen van Herzeele en zijn drummende landgenoot Stéphane Galland, die overigens ‘artist in residence’ was op Middelheim. Het duo speelde materiaal van hun album ‘Songshan’ en liet heel overtuigend horen dat elektronische muziek en akoestische jazz een vruchtbaar huwelijk aan kunnen gaan. Met overdubs, samples en op de EWI speelden Van Herzeele en Galland hele groovy en uiterst dansbare muziek.

Kwetsbaar
Dat gebeurde allemaal op het kleinere Birdland podium, dat absoluut een aanwinst is voor het festival. De Brusselse vocalist Adja Fassa stond daar ook, die met haar muziek op het snijvlak van jazz en soul uiterst kwetsbaar en persoonlijk klonk. Met een mooie band inclusief blazerssectie speelde ze vooral stukken van haar album ‘Golden Retrieve Her’: iemand om absoluut in de gaten te houden, zeker ook hier in Nederland.

   
Zangeres Adja Fassa. Het HipHarpCollective van harpiste Alina Bhzezhinska met saxofonist Tony Koffi.

Vernieuwing en traditie
De vernieuwing en de traditie was tenslotte ook hoorbaar in de Concert Hall, waar de Oekraïense harpiste Alina Bhzezhinska met haar HipHarpCollective een brug sloeg tussen Dorothy Ashby, Alice Coltrane en hedendaagse jazz en hip hop. De harpiste verdronk regelmatig in het stevige geluid van de band maar de tenorsaxofonist Tony Kofi liet een heerlijk robuust geluid horen dat deed denken aan Joe Henderson en Stanley Turrentine. Het duet tussen beide was het hoogtepunt van het concert, misschien niet helemaal de vernieuwing die ervan gehoopt was maar ook met deze band liet de organisatie doorschemeren hoe de toekomst van Jazz Middelheim vorm krijgt.

Geslaagde doorstart
Twee dagen Jazz Middelheim laten zien dat het festival gelukkig nog steeds bestaansrecht heeft: het trouwe en fijne publiek was er ook nu weer, de ambiance in het park met kasteel blijft uniek en qua programmering zit er ook voldoende rek in. Een geslaagde doorstart. 

• jazzmiddelheim.eu