Jeroen van Vliet bracht muziek zonder begin en zonder einde. Figuurlijk gesproken weliswaar, omdat hij eigen composities bracht met titels, die een begin en einde vanzelf duiden. In de letterlijke betekenis echter was het drie kwartier durende concert van de pianist een boven de aarde vertoeven, teweeg gebracht door muziek die de luisteraar onherroepelijk naar zijn binnenste verwees. Die opriep tot bezinning en contemplatie en zo toch dicht bij de overweging komt, van wat kerstmis zou moeten zijn.

In zijn inleidend praatje voor aanvang van zijn concert, wenste Jeroen van Vliet het volle Paradox 'een goede reis'. Die bewerkstelligde hij zelf, met een uitvoering die vele landen aandeed en ontelbare landschappen schilderde; met voortijlende luchten en ingenieus uitgezochte poosplekken, waar de zon aangenaam scheen op hen, die er in het oneindige veld van zo fraai neergelegde pianoklanken, rust zochten. Maar in deze dwaaltocht betrad Jeroen van Vliet evengoed de straten van Chicago en New Orleans, waar Bud Powell hem tegemoet trad en ook Mal Waldron en andere illustere voorgangers. 

Vulkanisch
Jeroen van Vliet ziet kans zonder vulkanische klankerupties tot in het diepst van 's luisteraars wezen door te dringen. Zijn piano zingt altijd. Ergens tijdens het concert zei hij: "Ik weet niet wat ik nu ga spelen." Het maakte niets uit. Het is alles van een imponerende schoonheid wat onder zijn handen vandaan komt, meanderend door de hele pianoliteratuur naar oneindige horizonten. Om in het laatste stuk weer op deze aarde terug te keren door de keuze voor een stuk in liedvorm.

Jeroen van Vliet zorgde hiermee voor een onbetwist hoogtepunt op de openingsavond van Stranger Than Paranoia, het improvisatiefestival dat initiatiefnemer/programmeur Paul van Kemenade voor de 22e keer samenstelde. Hij zorgde zelf met het opnieuw in het leven geroepen Podium Trio voor het eerste van de drie concerten, die het festival elke avond kent.

Trombone, altsaxofoon en gitaar werden deze avond aangevuld met een neusfluit, bespeeld door trombonist Wolter Wierbos. Hij creëerde er Afrikaanse sferen mee, die werden verhevigd door Jan Kuiper. In diens gitaar bleek een kalimba (een Afrikaanse duimpiano, RvdH) 'verborgen' die de ritmiek van de muziek onbedwingbare accenten meegaf. Toen Wolter Wierbos zijn neusfluit terzijde legde en de trombone ter hand nam, gingen onder het bedje van ritmiek de blazers de ene keer hand in hand en dan weer ieders eigen weg. Om zodoende elkaars klanken te benutten om ofwel vrij te improviseren óf het thema nader te beschouwen of terzijde te leggen.

  
Gitarist Jan Kuiper van het Podium Trio. Slagwerker Jamie Peet en gitarist Reinier Baas van Windkracht 7.

Podium Trio
Het Podium Trio beleefde een vreugdevolle hergeboorte. De bijna dertigjarige samenwerking tussen de drie betaalt zich uit in technische vergezichten, die lang niet meer alleen bestaan uit spierballerij. In de ballade 'Wim', opgedragen aan gitarist Wim Overgaauw, blies Wolter Wierbos zijn trombone zó intiem aan als nooit eerder gehoord. Met een traag ondersteunende gitaar op de achtergrond en een zich even behoedzaam manifesterende altsaxofoon, was er sprake van een waarlijk klankjuweel. Dat even later uit zijn lijst werd gerukt in de compositie 'Big River'. Het eerste deel, met veel gecompliceerd neergelegde breaks, ging over in een stugge swing en die weer in een weerbarstige collectieve improvisatie. Een aantal van de aanwezigen zal zeker hebben gedacht: 'Zo ken ik hen weer'.

De druk bezette agenda's van Jan Kuiper, Wolter Wierbos en Paul van Kemenade zullen het wel verhinderen - en anders wel de nagenoeg lege portefeuilles van concertorganisatoren - maar dit trio verdient het om de komende tijd vele malen te worden gehoord.

Windkracht 7, het septet rond alt- en sopraansaxofonist Floris van der Vlugt sloot de eerste festivalavond af. Energiek, overrompelend, met muziek die je onherroepelijk onttrok aan de meditatieve sfeer die Jeroen van Vliet had opgeroepen. Een soort all-starorkest met een ongebruikelijke samenstelling: Floris van der Vlugt zelf op alt- en sopraansaxofoon, Nils van Haften op basklarinet, Robbert Scherpenisse op trompet, Morris Kliphuis op hoorn, Mark Haanstra op basgitaar, Reinier Baas op gitaar en Jamie Peet op slagwerk.   

Kleurpotloden
Windkracht 7 is als een doos met kleurpotloden, waarin je ongelimiteerd kunt graaien. Hoewel de muziek vooral wordt gekarakteriseerd door de dwingende ritmes van slagwerk en basgitaar, zijn het de individuele én groepsprestaties die je met open mond doen luisteren. Het septet, beschikkend over een fraaie, veel omvattende orkestklank, durft het bijvoorbeeld ook aan om twee composities, die pas dezer dagen het levenslicht zagen, voor een groot publiek te brengen.

Het is ook het samenbrengen en mengen van klankkleuren, waaraan Windkracht 7 kracht ontleent. Zoals in een passage waarin basgitaar, slagwerk en basklarinet vervloeiend in elkaar opgaan. Of op de momenten waarin een laag aangeblazen basklarinet zijn taak ziet overgenomen door de hoorn. Of wanneer Floris van der Vlugt mijmerend op zijn altsaxofoon door de muziek wandelt. Of... enzovoorts.

Gitarist Reinier Baas heeft een prominente rol binnen de groep. Hij weet zijn instrument  een soort orgelklank mee te geven, die majestueus samengaat met het koor van de blazers en evengoed solerend of in groepsverband een nadrukkelijke toon zet. Hetzelfde geldt voor slagwerker Jamie Peet. Hij beschikt over een onwaarschijnlijk arsenaal aan roffels, die zijn spel sterk onderscheidend maken.

Jeroen van Vliet is de meest recente winnaar van de prestigieuze Boy Edgar Prijs. Het is zeker dat toekomstige winnaars uit Windkracht 7 voortkomen. Ieder groepslid heeft er de potentie voor.

Stranger Than Paranoia wordt voortgezet op 27 december in 's-Hertogenbosch (Toonzaal), 28 december in Breda (Chassé Theater), 29 december in Tilburg (Paradox) en 30 december in Amsterdam (Bimhuis).

• Stranger Than Paranoia