De 84-jarige pianist rafelde het thema van deze langzame evergreen volledig uit: hij stipte het met drie, vier noten aan, versnelde met zijn drie bandleden, improviseerde op Caribische ritmes en husselde thema, ritmes en improvisaties als in een pokerpot drastisch door elkaar. Zíjn ‘Blue Moon’ werd daarmee een volle maan, die nog maanden in het geheugen van hen die het aanhoorden, zal schijnen.

Even daarvoor had Ahmad Jamal ‘Straight, No Chaser’ van Thelonious Monk op soortgelijke wijze onder handen genomen. Op even ogenschijnlijk speelse wijze, maar o zo inventief. En er wederom opwindende ritmes ondergeplaatst.

Verrassend
Zoals hij dat deed met vrijwel elk van de gespeelde composities tijdens zijn concert, dat Jazz Middelheim 2014 op verrassende wijze afsloot. Want vergeleken met andere jaren – waarin bijvoorbeeld Abdullah Ibrahim, Cassandra Wilson en David Murray de afsluiters waren – behoorde op papier de naam van Jamal niet tot de bij het grote publiek bekende kanonnen.

Maar Ahmad Jamal nam wat die stelling betreft, gewoon muzikale wraak. Zijn concert behoorde tot de toppers van de 2014-editie. Met contrabassist Reginald Veal, percussionist Manolo Badrena en slagwerker Herlin Riley was alles toegespitst op ritmiek en die paste het kwartet zodanig toe, dat van sleetsheid nergens sprake was. Ahmad Jamal en de zijnen zorgden gewoon voor muzikale opwinding.

  
De nog immer vitale 83-jarige pianist Ahmad Jamal. Vijay Iyer voerde met strijkers en elektronica 'Mutations' uit. De Italiaanse grootmeesters Stefano Bollani en Enrico Rava.

Dat deed ook het Carate Urio Orchestra onder leiding van rietblazer Joachim Badenhorst. Het orkest leunde soms op Indiase en Afrikaanse zangpartijen, gepolijst alsof ze van het ECM-label waren geleend. Daarnaast was er echter afwisseling, die kwam van verregaande vrije improvisaties en eveneens van twee- of driemans vrije verkenningen. Met onder meer twee contrabassen, een viool, stemmen en een gitaar werd nog niet vaak eerder gehoorde muziek gebracht, die op Middelheim boven-enthousiast werd ontvangen.

De Amerikaanse pianist Vijay Iyer was dit jaar artist-in-residence op Middelheim. Nadat hij de dagen daarvoor een concert had gebracht met zijn jazzsextet en met dichter Mike Ladd de onverkwikkelijke mondiale gebeurtenissen na de aanslagen op de Twin Towers in 2001 onder de muzikale loep had gelegd, bracht hij op de slotdag zijn suite ‘Mutations’, die hij al schreef in 2005. 

Drie solostukken
Het project opende met drie solostukken van de pianist: ‘Spellbound and Sacrosanct, Cowrie Shells and the Shimmering Sea’, ‘Vuln Part 2’ en ‘When We’re Gone’. Het eerste wordt gekenmerkt door impressionistisch spel, ingegeven door uitsluitend de intuïtie van Iyer, waarna de pianist voor de twee andere stukken opschakelt, elektronica inzet en vervolgens vaart en vrijheid aanwendt. 

  
Het Carate Urio Orchestra onder leiding van rietblazer Joachim Badenhorst. Contrabassist Brice Soniano.

Vervolgens begint Vijay Iyer aan het tiendelige ‘Mutations I-X’, dat hij samen met het Antwerpse HERMESensemble vertolkt. Op zeker moment lijkt het of Iyer een nieuw pianoconcert aan de literatuur voor dit instrument toevoegt en nadat hij ook de computer zijn werk laat doen, verglijdt de suite in een minimalistisch jachtpatroon, hoe tegengesteld dit ook lijkt. 

De Italiaanse grootmeesters Enrico Rava en Stefano Bollani, met trompet en piano bijeen, zou je voorzichtigjes kunnen vergelijken met Herbie Hancock en Wayne Shoter, die de eerste festivaldag optraden. Al gaat het om verschillende instrumenten en is hun muziek anders, toch zijn er paralellen te trekken. Het feit dat beide tweetallen een duo vormen en ze het beide van bezieling en inzet moeten hebben, bindt hen.

Bij Rava-Bollani bleef het concert klein, zacht en intiem. Erupties waren er nauwelijks, in tegenstelling tot bij Hancock-Shorter. Bovendien hadden de trompet en piano heel wat meer gespreksstof met elkaar dan de oude rotten Shorter en Hancock. Enrico Rava en Stefano Bollani bléven met elkaar praten en dat op een wijze dat het publiek er ook nog wat aan had.

  
Stefano Bollani. Muzikaal eerbetoon aan Toots Thielemans met o.a. Philip Catherine, Kenny Werner en Eliane Elias. Tot ieders verrassing speelde de 'gepensioneerde' Toots een nummer mee.

Huilen
Gehuild werd er dit jaar op Jazz Middelheim ook. Op de derde festivaldag stond een eerbetoon aan Toots Thielemans, de mondharmonicavirtuoos die alle edities van het festival bijwoonde, op het programma. Talloze musici die speelden met de man, die in het afgelopen voorjaar aankondigde vanwege zijn leeftijd niet meer op te treden, brachten ‘The Music of Toots Thielemans’. Aan het einde van het concert betrad de 92-jarige het podium om voor het Middelheimpubliek, dat hem vereert als een god, nog een keer ‘What A Wonderful World’ te brengen. De tranen vloeiden overvloedig.

Jazz Middelheim trok over vier festivaldagen 19.000 bezoekers, duizend minder dan in het topjaar 2012, maar op sommige momenten duidelijk té veel. Als er zitplaatsen zijn voor zo’n 3500 mensen en er staan er nog enkele duizenden rondom de festivaltent - zoals op de eerste festivaldag - vraag je je af wanneer de organisatie het bordje ‘Uitverkocht’ aan de kassa’s hangt. Zij  heeft daar een duidelijk antwoord op. 

“Los van de zaalcapaciteit laten we nog een contingent extra mensen binnen, die ook maximaal en in optimale omstandigheden kunnen genieten van de muziek”, zegt Philip Bossuyt, persvertegenwoordiger van Jazz Middelheim, “al staan ze bij wijze van spreken honderd oftweehonderd meter van de tent verwijderd”. Hij wijst er in dat verband op dat op een aantal plekken geluidstorens en schermen staan, waardoor het publiek overal en altijd op het terrein de concerten met oor en oog kan volgen. “Velen verkiezen ook bewust om niet in de tent te gaan zitten en vanaf het grasperk of een van de drankenterrasjes te genieten.”          

Uitverkocht
“Uitverkocht wil ook zeggen dat we niet boven een bepaalde capaciteit gaan, zelfs al kunnen we in theorie nog veel meer mensen accepteren”, zo besluit Philip Bossuyt. “Het festivalterrein moet immers ook nog makkelijk te doorkruisen zijn, zonder in een mensenzee te moeten verzwelgen. En uiteraard speelt daarbij ook het veiligheidsaspect mee, zoals evacuatie in geval van onweer of een ramp.”

• www.jazzmiddelheim.be

Zie ook:

• 06-08-14 Rede en hart na elkaar op Jazz Middelheim (donderdag en vrijdag)
  
  
   

Ahmad Jamal op Jazz Middelheim 2014

Toots Thielemans onverwachts op Jazz Middelheim 2014