I don't know just where I'm going
But I'm goin' to try for the kingdom if I can
'Cause it makes me feel like I'm a man
When I put a spike into my vein
Then I tell you things aren't quite the same

Onvergetelijke beginwoorden, bidden en vloeken tegelijk. Maar het kan nog erger. Derde refrein: ‘Ik heb een belangrijk besluit genomen/Ik ga proberen mijn leven ongeldig te verklaren’. Een injectiespuit glimt in het weinige licht, verdwijnt in de arm van de zanger. Het lijkt of zijn ogen oplichten, terwijl de gitaren van Steve Hunter en Dick Wagner de al duivelse volumes steeds verder opvoeren. Waar is die eenzame man mee bezig? Even verderop zingt hij zelf het antwoord:

Heroin, be the death of me
Heroin, it's my wife and it's my life
Because a mainer to my vein
Leads to a center in my head
And then I'm better off than dead

Om er dan een onverbiddelijke uitsmijter achter te plaatsen: ‘Yeah, godzijdank ben ik zo goed als dood’.

Huiveren
Het is het absolute hoogtepunt van een concert, dat toeschouwers doet huiveren, de adem beneemt, de Doelen nietig laat zijn. Die kleine witte man is Lou Reed tijdens het derde concert in Nederland van zijn ‘Rock & Roll Animal’-Tour. En zoals overal elders waar hij kwam en nog zal komen, brengt hij met een nasale stem zijn gruwelijke doodsboodschap. Het publiek verbijsterd achterlatend.











Lou Reed tijdens een signeersessie in 2013.
Foto © Theo Wargo.


Inmiddels zijn we bijna veertig jaar verder en al die jaren was Lou Reed nog een van ons. Zijn doodswens is pas zondag 27 oktober ingewilligd, toen hij aan leverfalen bezweek. De man die in die roemruchte jaren zeventig samen met Keith (toen nog) Richards de lijst van te verwachten dode popidolen aanvoerde, heeft zichzelf ruimschoots overleefd. Maar gelukkig niet zijn muziek. Want wat Lou Reed daaraan achterlaat, behoort tot het belangrijkste erfgoed van de popmuziek. Erfgoed dat aangeeft hoe pop vóór de opkomst van het fondanten snoepgoed van de jaren tachtig en negentig, rauw en elementair de roerige jaren vijftig, zestig en zeventig weerspiegelde.

De vertolking van ‘Heroin’, in die meimaand in de Doelen, was van historisch gehalte. Lou Reed had de compositie al langer op zijn repertoire, want al bij zijn eerste band The Velvet Underground had het nummer legendarische vormen aangenomen. The Velvet Underground had zijn eerste optreden in 1965 en werd opgericht door Reed en de inmiddels even legendarische John Cale, die er basgitaar, viool, piano en orgel speelde. Cale zag wel iets in de vreemde Lou Reed, die alle snaren van zijn gitaar op dezelfde toonhoogte stemde. Dat sloot mooi aan bij de muziek waar hij en La Monte Young, een van de pioniers van de toen nog volstrekt onbekende minimal music, aan werkten.












Andy Warhol, Lou Reed en John Cale.


Toen popartkunstenaar Andy Warhol zich met The Velvet Underground ging bemoeien, brak de band wereldwijd door. Warhol eiste dat het Duitse fotomodel Nico als zangeres deel ging uitmaken van de bezetting, waar de twee oprichters zich tandenknarsend bij neer moesten leggen. John Cale verliet in 1968 de groep, Lou Reed twee jaar later.

Typist
Dat betekende voor de laatste het begin van een lange solocarrière. Maar niet voordat hij een tijdlang als typist had gewerkt op het accountantskantoor van zijn vader. Zijn eerste soloplaat ‘Loaded’ flopte, maar met ‘Transformer’ – met de megahit ‘Walk On The Wild Side’ - vestigde Lou Reed zijn naam als mede-uitvoerder van de toen net ontstane nichtenrock. Travestieten, transseksuelen, homo’s, decadentie en glitter marcheerden met ferme pas voorbij.

Van deze glamrock maakte Lou Reed zich echter snel los door het uitbrengen van ‘Berlin’, een welhaast orkestraal werk, waarin hij niet alleen zijn muzikantschap breed uitsmeerde, maar ook liet horen hoe de zelfkant van de maatschappij hem in zijn greep hield. ‘Berlin’ gaat immers over een zwaar verslaafd stel, waarvan zij zich onder meer met prostitutie op de been houdt en waarin verder huiselijk geweld, vreemdgaan, afschuwelijk kinderleed, zelfmoord en vooral veel dope om voorrang strijden. ‘Berlin’ is - althans voor de schrijver van dit artikel - Lou Reed’s meest beklijvende werk.

Albumhoes 'Rock & Roll Animal.


En dan volgt in 1974 ‘Rock & Roll Animal’, een mengeling van oud werk van The Velvet Underground en nieuwe stukken en vooral toonbeeld van de negativistische inborst van Lou Reed. Met wit geschminkt gezicht, geblondeerd haar, zwarte kleding en een uitgemergeld lijf maakt hij dan al de weg vrij voor de punkstroming, die in de tweede helft van de jaren zeventig voet aan de grond krijgt. Overal lak aan hebben, het leven tarten en de maatschappij naar de hel wensen, het is Lou Reed ten voeten uit. David Bowie, Iggy Pop, Alice Cooper en Patti Smith treden in zijn muzikale voetsporen, evenals later The Ramones, The Strokes en The White Stripes.

Over het druggebruik van Lou Reed doen verscheidene verhalen de ronde. Sommigen zeggen dat hij er na de jaren zeventig vooral mee koketteerde, anderen dat hij stug doorging met innemen. Feit is dat naarmate zijn leven vorderde, Lou Reed meer en meer het uiterlijk kreeg van junks zoals ze nog dagelijks door de straten van grote steden zwerven. Na een reeks albums, die wisselend succes kenden, waren er altijd wel weer zaken waarmee Reed de aandacht naar zich toetrok. Zoals toen hij in 1975 de plaat ‘Metal Machine Music’ uitbracht, door velen beschouwd als een muzikale zelfmoord. De plaat barst uit zijn voegen door overstemde gitaarsolo’s, vervormd doordat de gitarist zijn instrument voor de geluidsboxen houdt (feedbackt). Zelf bleef Lou Reed zeggen dat het een serieus project was, waarin hij zelfs klassieke muziek had verwerkt.

Reclameteksten
In de jaren tachtig en negentig hield Lou Reed zich niet alleen meer bezig met muziek, maar gaf hij ook lezingen, acteerde hij en zag als zijn opdracht volwassenen rockmuziek aan te bieden. Daarbij was hij ook niet te beroerd om reclameteksten in te spreken voor Honda-scooters.

Lou Reed, John Zorn en Laurie Anderson op het podium van
Jazz Middelheim in 2009. Foto © Eddy Westveer.


In de jaren negentig leerde Reed de performance-artieste en multimediakunstenares Laurie Anderson kennen, beroemd geworden door de afwijkende hit ‘O Superman’. Zij werkten aan elkaars platen mee. In 2008 trouwde hij met haar. Samen zochten zij altijd maar weer naar nieuwe uitdagingen, zoals een samenwerkingsverband met jazzlegende John Zorn, met wie zij onder meer een concert gaven op Jazz Middelheim 2009 in Antwerpen.

In 1987 stierf Andy Warhol, weldoener en ‘ontdekker’ van The Velvet Underground. De twee oprichters Cale en Reed, die met ruzie uit elkaar gingen, kwamen in 1990 voor één keer bijeen om ‘Songs for Drella’ op te nemen. Lou Reed, die op jonge leeftijd les kreeg van schrijver en dichter Delmore Schwartz, zou zijn hele leven pleiten voor de inhoud van zijn composities. Teksten waren voor hem de aambeelden waarop hij zijn muziek smeedde. Op ‘Songs for Drella’ is hij (maar dat geldt ook voor John Cale) op zijn best. In ‘Hello, It’s Me’ nemen zij op ontroerende wijze afscheid van Warhol. Getuige de laatste twee coupletten:

They really hated you, now all that's changed
But I have some resentments that can never be unmade
You hit me where it hurt I didn't laugh
Your Diaries are not a worthy epitaph

Oh well now Andy - guess we've got to go
I hope some way somehow you like this little show
I know it's late in coming but it's the only way I know
Hello it's me - goodnight Andy...
Goodbye, Andy

Verdiensten
De verdiensten van Lou Reed zijn nauwelijks te omschrijven. Maar één ding is zeker: hij is de bruggenbouwer tussen de rock&roll van de jaren vijftig en zestig en de terugkomst ervan in de vorm van punk en daaruit later weer ontstane stijlen. De eenvoud van de rock&roll, het spelen van hooguit drie akkoorden, de zware ritmische accenten; dit alles werd versterkt door het eentonige, nasale stemgeluid van Lou Reed. Een geluid dat zich van niets en niemand ook maar iets aantrok. Net zo min als de persoon Reed zelf dat deed. Het album ‘Lulu’, zijn laatste plaat, nam hij in 2011 op met de metalband Metallica. Het werd door fans en critici genadeloos afgekraakt. Het lijdend voorwerp knipperde niet eens met de ogen.











Lou Reed in 1998.
Foto © Everett Collection.


Lou Reed bereikte de voor hem gezegende leeftijd van 71 jaar. Misschien is hij nu op weg naar ‘dat land’, waar hij kan rondlopen in ‘pak en muts van een zeeman’. Een wens, ook geuit in dat klassieke ‘Heroin’. De zeeën daar zullen echter even hevig zijn als op deze aarde. Daar zorgt oude Lou wel voor.

I wish that I was born a thousand years ago
I wish that I'd sailed the darkened seas
On a great big clipper ship
Going from this land here to that
I put on a sailor's suit and cap



Zie ook:

• 13-08-09 Lou Reed, Laurie Anderson en John Zorn trekken toendra’s impromuziek over
               (Concertrecensie Jazz Middelheim 2009)