CONCERTRECENSIE. Vijay Iyer Trio, Paradox Tilburg, 8 februari 2013
beeld: Gemma Kessels
door: Rinus van der Heijden
Virtuositeit kan zich ook tégen een mens keren. En daarmee een bepaald doel voorbijstreven. Dat ondervond pianist Vijay Iyer deze avond, hoewel het zo goed als zeker is, dat hij dat zelf niet zo beleefde. Hij werd (gedeeltelijk) slachtoffer van zijn eigen virtuositeit.
Vijay Iyer Trio speelde twee uur onafgebroken in jazzpodium Paradox.
Pianist Iyer is een musicus die in betrekkelijk korte tijd wereldfaam heeft verworven. Hij wordt gekoesterd door jongeren en dat had zijn weerslag tijdens zijn concert in Paradox: nogal wat jeugdigen waren voorbij de kassa gekomen.
Een nagenoeg uitverkocht muziekpodium mocht aanschouwen hoe duivelskunstenaar Vijay Iyer zich door zijn muzikale materiaal werkte: veelal in hoge tempi, in afwijkende maatsoorten, met aangehouden en afgeknepen pianotonen en stapels gebroken ritmes. Plus met volledig doorgewerkte minimal-musicpatronen, waarbij de - typisch - nauwelijks verschuivende frases nooit momenten van verveling opriepen.
Adembenemend
Eigenlijk is Iyers meesterschap adembenemend. Hij gaat geen enkele moeilijkheid uit de weg, raast grillig door zijn oeuvre, schakelt via een bak met oneindig veel versnellingen en blijft daarbij ten allen tijde doodkalm. Zijn rechterhand is melodiemaker en improvisator tegelijk, zijn linker jut contrabassist Stephan Crump en slagwerker Marcus Gilmore zodanig op, dat de ritmesectie uit drie personen bestaat, die er ieder hun eigen kijk op loslaten.
De weerbarstigheid die Vijay Iyers spel zo kenmerkt, zit deels geworteld in het concept dat hij hanteert: hij zet een thema neer, maakt er een deeltje van los en gaat dan bloksgewijs met die flard improviseren. Gesteund door de verbluffende slagwerker Gilmore, die zó’n arsenaal slagwerkpatronen paraat heeft dat het de vraag oproept hoe hij dat ooit heeft kunnen uitdenken. En eveneens gestut door Stephan Crump, die vooral in de wat rustiger passages op gestreken contrabas Vijay Iyer ingetogen weerwoord gaf.
Contrabassist Stephan Crump. Slagwerker Marcus Gilmore. Vijay Iyer bedankt het publiek.
Hoewel de spreekstalmeester van Paradox voor aanvang van het concert meedeelde dat twee sets zouden worden gespeeld, dacht Vijay Iyer daar gaandeweg anders over. Hij liet de pauze voor wat die was en propte alles wat hij wilde boodschappen, in een dikke twee uur. Dat had hij beter niet kunnen doen.
Virtuositeit brengt met zich mee, dat daar een verbijsterende techniek achter zit. Zoals het vrijwel altijd gaat, gebeurde ook bij Iyer: zo’n techniek wil je laten zien, tot in alle hoeken en gaten. En omdat je dit alles dan in twee uur wilt proppen, is er voor ademhaling nauwelijks plaats. Gaan, gaan, gaan, dat is het credo.
Uiterste
En dat deden Iyer, Crump en Gilmore: tot het uiterste. Daarmee keerde de schoonheid van het concert zich tegen hen: als luisteraar trek je het niet meer, uitputting komt in zicht. Het was het merendeel van de toehoorders aan te zien dat de pianistische hogeschoolacrobatiek best een tandje minder mocht. Of nog beter: zou zijn gescheiden door een pauze. Virtuositeit eist immers momenten van ‘plaats rust’.
Daarom was het goed dat de onvermijdelijke toegift kort werd gehouden. Een perfecte keuze: ‘Human Nature’ van Michael Jackson, in 1985 in een elektronisch jazzjasje gehesen door Miles Davis. Vijay Iyer deed het weer anders: zijn door pop- en wereldmuziek beïnvloede stijl ontdeed de Jacksonhit van zijn danselementen, om er een hedendaagse jazzuitvoering voor terug te geven.