Jazz op de Nederlandse Radio ACHTERGROND En dat terwijl zij er al was in de tijd dat de Nederlandse radio nog in de kinderschoenen stond en popmuziek niet eens in zicht was. Naar de reden er van kunnen we alleen maar gissen: stoffig imago? En klassiek dan? Te kleine doelgroep? Maar geldt dat ook niet voor de ‘alto’ of ‘hardrocker’ voor wie inmiddels al weer ruim dertien jaar geleden Kink Fm in het leven is geroepen? Wat het excuus ook mag zijn, één ding is duidelijk: er ontbreekt iets op de Nederlandse radio: de jazz-zender. En dat ‘ontbreken’ slaat helaas niet alleen op de ‘ouderwetse’ radio, maar óók op het internet. Om niet voorbij te gaan aan wat er dan nog wél beschikbaar is, volgt hier een overzicht van de bij elkaar geraapte broodkruimels. Met enige pijn en moeite, maar er glooit licht achter de horizon.
door: Nicolle Leenhouwers
Of je nu van Top-40 muziek houdt, van Indie-rock of klassiek, bij de Nederlandse radio zit je tegenwoordig meer dan goed. Het aantal zenders is de laatste paar decennia aanzienlijk uitgebreid. Je hoeft maar even een zwieper aan de frequentieknop te geven en je favoriete muziek komt te voorschijn. Althans in de meeste gevallen. Helaas is er één muzikaal genre dat bij de herverdeling van de zenders steeds weer achterin de rij aan mag sluiten: de jazz.
Arrow Jazz FM
Arrow Jazz FM werd begin 2004 in het leven geroepen als jazzy tegenhanger van haar zusje ‘Classic Rock’. De komst van de zender gaf de jazzliefhebber weer hoop. Ze beloofde de luisteraar ‘de lekkerste jazz, waaronder ook blues en soul (…)’ en belooft hem dat nog steeds. Arrow Jazz FM is via de ether in de meeste uithoeken van Nederland te ontvangen en kan ook beluisterd worden op internet.
Het klinkt allemaal veelbelovend, maar helaas valt dat in de praktijk nogal tegen. Wat door de zender zelf bestempeld wordt als ‘lekkerste jazz’ zal in de beleving van de echte jazzliefhebber niet veel verder komen dan de definitie ‘muzak met een jazzy tintje’. Een groot deel van de dag heeft het popjazzgehalte duidelijk de overhand. Wie een Louis Armstrong, John Coltrane of Wynton Marsalis weet te ontwaren, heeft waarschijnlijk op het juiste moment op de zender afgestemd. Want wat er doorgaans de revue passeert, daar wordt je als jazzminnaar niet warm of koud van. Jamie Cullum, Katie Melua, Stevie Wonder, Steely Dan. Ze komen allemaal voorbij. Zo kan het gebeuren dat je na de bezwerende saxofoonklanken van John Coltrane op een wrede manier wakker wordt geschud door de stem van Michael Jackson.
Ook voor beginnende jazzluisteraars is Arrow Jazz geen geweldige keuze. De programmering verloopt voor een groot deel commentaarloos, zodat hij vaak niet weet waar hij nou eigenlijk naar heeft zitten luisteren. De zender is nog het beste te vergelijken met een ouderwets cassettebandje dat afgespeeld wordt in de autoreverse-stand. Overigens zijn er wekelijks wel een paar momenten waarop ‘het tapeje even uit het apparaat gehaald wordt’ en er een radio-dj opduikt om de luisteraar toch nog voor te schotelen waar het allemaal om begonnen zou moeten zijn: jazz. Zo is er volgens Arrows website op donderdagavond een uurtje ‘traditionele jazzmuziek’ te horen met Jules Deelder in het programma ‘Deelderadio’, wordt je op vrijdagavond in ‘Jazzmoves’ getrakteerd op een greep uit de jazzcollectie van Hans Mantel en kun je zondagnacht zelfs luisteren naar de twee uur durende ‘Gilles Peterson World Wide Radio Show’; als je dan nog wakker bent tenminste. Hoe dan ook, Arrow Jazz is dus niet echt een aanrader.
Jazzy Funky Kool (JFK)
In 1996 werd de commerciële zender ‘Jazzradio’ opgericht. Jazzradio bracht wat de naam beloofde: jazzmuziek, waaronder ook concertregistraties. Een lang leven was deze zender echter niet beschoren, want nog geen jaar later werd zij overgenomen door Wegener Arcade die de naam omdoopte in ‘Jazzy Funky Kool’. Vanaf dat moment was het gedaan met de jazz en bracht de zender niet veel meer dan ‘easy listening’.
Het in 1999 opgerichte Business News Radio (BNR) stootte JFK vervolgens, na een heleboel getouwtrek, ook nog eens van de fm-band. Als ‘tegenprestatie’ kwam BNR overigens wél met een echt jazzprogramma op de proppen. Het programma werd gepresenteerd door Hans Dulfer en kreeg de naam ‘Dulfer Jazz’. De officiële uitzending was op maandagavond en werd op de andere werkdagen herhaald. Maar ook op BNR is het met de jazz inmiddels weer gedaan. Hoofdredacteur Paul Gessel besloot vorig jaar dat jazz toch echt niet thuishoort op een nieuwszender met als nevenexcuus dat Dulfers programma te weinig luisteraars trok. Gevolg: Hans Dulfer kon zijn koffer vol prima jazz cd’s weer inpakken en Nederland was op de radio opnieuw een jazzprogramma armer.
JFK is inmiddels wel weer terug van weg geweest. Weliswaar niet in de ether maar wel op internet. De zender dook in 2006 weer op, via het door Talpa gelanceerde digitale radiostation ‘Radio Digitaal’. Iets toevoegen aan jazz op de radio doet JFK overigens nog steeds niet. Ze heeft de draad opgepakt op dezelfde manier als deze in 1999 was blijven liggen.
Radio 6
‘Jazz moet op 6’, kopte De Telegraaf al in 1998. De uitspraak was afkomstig van leden uit het Nederlands Jazz Overleg (NJO). Het NJO bood dat jaar een petitie aan de toenmalige staatssecretaris van Cultuur, Rick van der Ploeg aan. In 2007 was het dan eindelijk zover: de jazz kwám op 6. Het heeft een tijd geduurd, dat wel, maar beter laat dan nooit. Helaas is er met de komst van Radio 6 nog steeds geen volwaardige jazzzender op de Nederlandse radio, want ze programmeert ook Americana, wereldmuziek, informatieve uitzendingen over kunst en cultuur en zelfs ‘ouderwetse’ hoorspelen.
Maar de bijna dagelijkse portie jazz die wordt aangeboden, mag toch zeker niet gebagatelliseerd worden. Met name de swing- en (be)bopliefhebber komt ruimschoots aan zijn trekken. Daarnaast hoeft niemand zich het hoofd te breken over wat er zojuist gedraaid is, want de programma’s worden niet alleen van commentaar, maar zelfs van uitgebreide achtergrondinformatie voorzien.
Radio 6 is te beluisteren via de kabel in heel Nederland, met behulp van een satellietschotel, via de Digitale Radio (DAB) en natuurlijk on-line.
Regionale Zenders
Op de regionale zenders zijn na enig speurwerk ook nog enkele jazzprogramma’s te vinden. Met name de donderdagavond en de zondag blijken populair. Een beetje jammer, want de ‘jazzarme’ of zelfs ‘jazzloze’ uurtjes worden zo nauwelijks opgevuld. Het biedt de luisteraar wel enkele malen per week een keuzemoment en geeft hem daardoor zelfs even een gevoel van ‘luxe’. Zo kan hij op donderdagavond op en neer ‘zappen’ tussen het Haagse ‘Jazz op West’ en het Eindhovense ‘The Jazz Train’. ‘Jazz op West’ wordt uitgezonden op Radio West en brengt een combinatie van jazz, wereldmuziek en blues. Daarnaast besteedt het programma aandacht aan jazzevenementen en concerten in de regio en haalt presentator Michael Varekamp regelmatig personen uit de jazzwereld voor de microfoon.
‘The Jazz Train’ is een programma op E-FM waarbij alle stromingen in de jazz aan bod komen. De uitzending duurt twee uur en bestaat uit een actualiteitengedeelte met onder meer nieuwe cd’s en een ‘specials’-gedeelte waarin één specifiek onderwerp centraal staat.
Op zondag brengt het Wageningse Dalux FM zelfs de hele dag jazz. Eerst ‘Dalux Jazz met Andrea’, gevolgd door ‘Dalux Jazz Sunday’. Drechtstad FM, dat onlangs weer jazz lanceerde, fietst daar tussendoor met het nieuwe programma ‘Bumpin’. Vanaf negen uur ’s avonds is er ook nog de Uithoornse online-radiozender ‘Rick FM’. De zender brengt, naar eigen zeggen, alleen moderne jazzvormen, bluesmuziek en achtergronden.
Ook op maandagavond is er jazz op de regionale radio. Er kan dan via Den Haag FM (92.0) geluisterd worden naar ‘Radio the Hague Jazz’. Tijdens deze uitzendingen wordt er ook informatie gegeven over het gelijkmatige festival dat dit jaar weer in mei wordt gehouden. De zender is niet alleen regionaal, maar ook via internet te beluisteren. Hetzelfde geldt voor alle andere regionale zenders die hierboven genoemd worden.
De jazzfanaat blijkt dus gelukkig nog niet helemaal op zijn eigen platen- of cd-collectie te zijn aangewezen en hoeft voor nieuwe ontdekkingen niet altijd de deur uit. Maar dat het verspreiden van jazz via de radio sinds jaar en dag een moeizaam proces is, valt helaas niet te ontkennen. Alleen al het feit dat er nog steeds geen volwaardige jazzzender in het leven is geroepen, is natuurlijk schandalig. En dat terwijl tegenwoordig toch bijna elke zichzelf respecterende stad in Nederland over één of meerdere jazzpodia beschikt, de jazzfestivals nog steeds als paddestoelen uit de grond rijzen en er, naast de gevestigde oudgedienden, weer blikken vol nieuw jazztalent in ons land kunnen worden open getrokken.
Radio 6 heeft de status van jazzzender op dit moment nog het meeste verdiend, zij het met de vermelding ‘parttime’ ervoor. Het begin is er in elk geval. Misschien doet goed voorbeeld eindelijk eens beter volgen. We blijven hopen!
Noot voor de lezer: de lijst met regionale zenders is ongetwijfeld niet uitputtend; aanvullingen zijn uiteraard welkom!
© Jazzenzo 2010