INTERVIEW
door: Rinus van der Heijden
In gesprek met Jacq en Bert Palinkx over het project 'Bovenkamermuziek'. Te zien: 14/03 Muziekgebouw aan ‘t IJ, Amsterdam, 16/03 Concertzaal Tilburg, 19/03 De Doelen Rotterdam.
De menselijke hersenen als inspiratiebron voor een muziekproject. Daaraan wagen zich het improrockensemble Palinckx en componiste Mayke Nas, het Asko Ensemble, componist Yannis Kyriakides en acteur/musicus Hans Dagelet. Onder de titel ‘Bovenkamermuziek’, komt het initiatief in maart op de podia van drie grote Nederlandse concertzalen.
Palinckx en een klein deel van het het Asko Ensemble werkten in 2001 al eens samen, toen Palinckx ‘Henry de driepersoonsman’ introduceerde. Het werd een indrukwekkend muziektheaterspektakel rond een man met drie persoonlijkheden. „Na dit project vonden we dat er een vervolg moest komen, maar wel met het volledige Asko Ensemble”, zegt Bert Palinckx. „Inmiddels zijn we zes jaar verder. We konden geen goed plan bedenken. Geen wonder, want er moest voor zestien man muziek worden geschreven. Maar nu zijn we zover. Componist Jacq Palinckx en tekstschrijver Han Buhrs hebben er ruim een half jaar fulltime werk aan gehad. Een titanenklus. Het meeste werk was de dynamiek noteren: hoe hard alles per maat moet klinken. Het Asko fungeert daarbij als kamerorkest, Palinckx voornamelijk als improvisatiegroep. Het Asko Ensemble vond het bovendien een leuk idee twee andere componisten uit te nodigen.”
Dat werden Mayke Nas en Yannis Kyriakides. Zij tekenen voor zogeheten ‘inserts’. Hun tien minuten durende bijdragen leveren commentaar, aanvulling en verstoring op de muziek van Jacq Palinckx. Hun bijdragen worden in de muziek van Jacq Palinckx geïntegreerd. „We hebben veel namen overwogen, maar zijn tot deze keuze gekomen. Waarom? Mayke is iemand die het theaterelement in muziek benadrukt, Yannis heeft impro-kanten in elektronische muziek”, leggen de gebroeders Jacq en Bert Palinckx uit.
Autisme
‘Bovenkamermuziek’ is een concert, waarin het functioneren van de hersenen centraal staat. „Het gaat over het grensgebied tussen gek en normaal”, verklaren Jacq en Bert Palinckx. Maar hoe dat in muziek te vertalen? „Vrijwel alle kunstuitingen, zeker de hedendaagse muziek, hebben elementen van autisme in zich. Zo kun je de muziek van Wagner toch ook noemen? Veel eigentijdse muziek gaat over dwangmatige processen. Die hoor je bij ons terug. Bijvoorbeeld door links en rechts slagwerk op te stellen en dat andersom te laten spelen.”
Han Buhrs tekende voor de Nederlandstalige teksten. De nadruk ligt op wetenschappelijke informatie over hersenen. De zanger heeft daar een enorm archief krantenknipsels en andere publicaties over. Hij herschreef er een aantal en in ‘Bovenkamermuziek’ worden ze vertolkt door Hans Dagelet. De laatste is zelf ook musicus. Bovendien is hij acteur en dat betekent dat hij niet geregisseerd hoeft te worden. Hans Dagelet verzorgt op momenten de achtergrondstem bij Han Buhrs. Omgekeerd gebeurt ook.
Maar er zijn ook persoonlijke liederen waarvoor Buhrs koos. Ze handelen over laveren tussen goed, gek, normaal en nog veel meer. „Er is het stuk ‘Niks Vergeten’”, zegt Jacq Palinckx. „Dat is gebaseerd op het Korsakov-syndroom (ernstige geheugenstoornis). Ik vond het wel grappig te linken naar de muziek van de Russische componist Rimsky-Korsakov. Gaandeweg begint het orkest de partituur te vergeten en ontstaan er gaten in de muziek.” Een andere maffe vinding is het stuk ‘Linker Brein, Rechter Brein’, waarin carnavalsmuziek opduikt.
‘Bovenkamermuziek’ is niet verhalend, niets wordt beeldend uitgedrukt. Het is puur een concert, gebaseerd op de combinatie van liederenprogramma en wetenschappelijke verhandeling over het menselijk brein. De bedenkers hadden aanvankelijk voor de titel ‘Brein’ gekozen. “Maar er zijn op dit moment al projecten over de hersenen op de podia. Het Asko had in januari bijvoorbeeld een Stockhausenproject over de ziekte van Alzheimer (dementie). Het begrip is zodoende een beetje uitgehold en daarom kozen we voor de titel ‘Bovenkamermuziek’.”
Eerste Brabanders
De broers Palinckx zijn er trots op dat zij met hun 22-koppige orkestcombinatie de eerste Brabanders zijn die optreden in de grote zaal van het Muziekgebouw aan ‘t IJ in Amsterdam. Dat gebeurt op 14 maart (20.30 uur). 16 maart om 20.30 uur is Concertzaal Tilburg aan de beurt, 19 maart De Doelen in Rotterdam (20.15). Dirigent is de Nieuw-Zeelander Hamish McKeich, bekend van het The Ex Orkest. Slagwerker en slagwerkdocent Arnold Marinissen vervangt Palinckx-drummer Alain Purves. De VPRO verzorgt een live-uitzending van het concert in Amsterdam.