12 Jan '09 -De wereld van verschil tussen klassiek en jazz heeft nu vorm
CONCERTRECENSIE Harmen Fraanje en Igor Roma. Austerlitz, Beauforthuis, 10 januari 2008
beeld: Ron Beenen
door: Rinus van der Heijden
Harmen Fraanje en Igor Roma ontmoetten elkaar voor het eerst na een concert van de eerste in Tilburg, waar Roma speciaal op was afgekomen. Er ontstond al snel een idee om iets samen te gaan doen. Deze zaterdag werd een denkbeeld werkelijkheid in het Beauforthuis in Austerlitz, waar de beide pianisten in een zinderend concert lieten horen wat het verschil is tussen spelopvatting in klassieke- en jazzmuziek.
Harmen Fraanje en Igor Roma tijdens hun concert voor een laaiend enthousiast publiek in het Beauforthuis
In een wereld die van competitie aan elkaar hangt, zou je denken dat de twee pianisten elkaar muzikaal te lijf zouden gaan. Maar dat was nu precies níet de bedoeling. Er stonden derhalve ook geen twee vleugels op het podium, maar slechts een fraaie Fazioli, waarachter beiden om de beurt plaatsnamen. Het pianistenduo wilde duidelijk maken hoe uitvoerders in de jazz en de klassieke muziek denken en werken. Dat is volledig gelukt: Harmen Fraanje toonde hoe je een concert lang kunt improviseren; Igor Roma hoe eigen ideeën op door ‘klassieke’ componisten voorgeschreven partituren kunnen worden losgelaten.
Vakmanschap en virtuositeit, fantasie en bedrevenheid wisselden elkaar in nimmer opdrogende energiestromen af. Dit treffen kreeg daarvoor een bijzondere lading. Daarom is het volkomen terecht dat deze try-out in Austerlitz vanaf november een vervolg krijgt tijdens een tournee.
Harmen Fraanje opende de eerste van twee sets met een ter plekke ontstaan melodisch thema, waarop hij zijn fantasierijke improvisatietechniek losliet. Ergens halverwege het stuk stapte Igor Roma op het podium en terwijl Fraanje zijn laatste noten aansloeg, pikte Roma vloeiend de draad op. De Italiaan, die in 1996 het prestigieuze Internationaal Franz Liszt Pianoconcours in Utrecht won, liet meteen horen waarin het verschil tussen beide pianisten schuilt. Speelt Harmen Fraanje wat hoekiger met duidelijk geprononceerde noten, bij Igor Roma vloeien ze meer ineen waardoor hij als een lyrische zanger zijn spel aaneen breit.
Meteen na die kennismaking trok Roma alle sluizen open om te laten horen met welke duizelingwekkende snelheid hij notenreeksen aan de piano kan onttrekken. In Beethovens ‘Mondscheinsonate’ racete hij als een Formule 1-coureur over het klavier om vervolgens zonder enige hapering terug te vallen in de langzaam bedoelde melodie van Beethovens sonate.
De duizend vingers van Igor Roma ontbeert Harmen Fraanje. Hij zet er echter uiterst creatieve bedenksels tegenover, die soms ook op snelheid liggen, maar evengoed noot voor noot gestalte krijgen. Bovendien zag hij kans wanneer hij het spel van Igor Roma overnam, er een haast onmerkbare swing overheen te leggen, waardoor Beethoven een heel ander jasje aan kreeg.
Harmen Fraanje en Igor Roma
De pianisten speelden om de beurt. Na de zoveelste duikvlucht van Igor Roma, sprak Harmen Fraanje zuchtend: “Ik ga nu een stuk spelen. Ik heb behoefte aan een kader.” Dat stuk werd ‘Somewhere Over The Rainbow’, een jazzstandard die de pianist omvormde door vertragingen en omdraaiingen in het thema te verwerken. Als slotstuk van het concert speelden beiden gebroederlijk vierhandig een Italiaanse polka, waarin Igor Roma opnieuw adembenemende notenclusters uit de kast haalde en Harmen Fraanje ritmisch de melodie benadrukte.
Je zou kunnen denken dat Harmen Fraanje zich achtergesteld voelt bij de adembenemende virtuositeit van Roma. Eerstens is dat niet nodig, maar Harmen Fraanje heeft daar ook een andere mening over. “Ik kan die snelle noten ter plekke niet verzinnen”, lachte hij na afloop. “Ik ken er geen enkele frustratie over. Het is toch prachtig al die mooie klassieke muziek te horen en achter zo’n mooie vleugel te mogen zitten.” Waarmee nogmaals duidelijk werd, dat zowel Fraanje als Roma geen moment wilden, dat hun concert een duel zou worden.
Igor Roma had één nadeel ondervonden. Als hij niet speelde, moest hij in de zaal zijn volgende beurt afwachten. Dat wil hij niet meer; hij wenst bij volgende concerten in elk geval backstage te kunnen gaan. “In het publiek te gaan zitten, is nieuw voor mij. Ik heb stilte nodig om me te kunnen concentreren. Op deze manier zit je tegelijkertijd in je spel en in het publiek. Dat is zo heftig, dat drie kwartier onafgebroken spelen op het podium, minder zwaar is.”
Ook Harmen Fraanje nam het woord ‘heftig’ in de mond. Om een concert volledig te improviseren vergt het uiterste. Hij overweegt daarom om bij volgende concerten eigen materiaal te arrangeren voor hen beiden. Wat nu het doel was van dit concert? “Geen”, zegt hij zonder aarzeling. “We wilden vooral zien hoe het valt. Het publiek reageerde ontzettend enthousiast. Hier zit voor ons dus zeker toekomst in. Het is duidelijk dat het verschil in benadering mensen aanspreekt.”
De concertreeks van Harmen Fraanje en Igor Roma start in november in Theaters Tilburg. De speellijst is op dit moment nog niet bekend.
De virtuositeit van Igor Roma stond naast de improvisatie van Harmen Fraanje. Maar daar is niet alles mee gezegd. De virtuositeit kwam voort uit zekerheid, de improvisatie kwam voort uit kwetsbaarheid. Waar Igor Roma geen enkel risici nam, begaf Harmen Fraanje zich continue op glad ijs. Uit die kwetsbaarheid kwam een pracht naar voren die geen duizelingwekkende notenreeksen voortbracht, maar een diepte en een tederheid die misschien minder opviel, maar daardoor niet minder aanwezig was. Ik denk dat dat de beide pianisten in hun eigen muzikaliteit zo kenmerkte en dat maakte het ook zo adembenemend mooi.
Rachel () - 13 Januari '09 - 12:08