Artikel geprint vanaf Jazzenzo.nl

Paul van Kemenade: authenticiteit wint altijd

INTERVIEW
door: Cyriel Pluimakers










"Als componist ben ik de afgelopen jaren enorm gegroeid."
Foto © Ton van Leeuwen.



Altsaxofonist Paul van Kemenade (1957) zit inmiddels 40 jaar in het muzikantenvak. Al decennialang vormt hij de spil van de Tilburgse jazzscene als instrumentalist, componist, bandleider en programmeur. Alle reden om uitgebreid aandacht te geven aan dit jubileum.

Zo gaf hij de afgelopen weken concerten op onverwachte locaties als het Natuurtheater Oisterwijk, het Peerke Donders Park in Tilburg en De Mannenzaal in Amersfoort. Deze reeks concerten op bijzondere locaties zet hij tot eind september voort. De kroon op de viering van zijn jubileum vormen het minifestival in Paradox op 4 oktober en de avonden in Theaters Tilburg en het Bimhuis op respectievelijk 6 en 7 oktober. Programma’s vol muzikale verrassingen en onverwachte combinaties. 

We interviewen Van Kemenade in zijn comfortabele kantoor aan de rand van Tilburg, dat tevens plek biedt aan zijn – goed geïsoleerde – repetitieruimte. “Jarenlang sliep en werkte ik in één kamer, maar tegenwoordig – als vader van een gezin met drie kinderen – organiseer ik het professioneel.”

Yamaha
Van Kemenade raakt al vroeg geïnteresseerd in muziek. Trompet leren spelen vormt zijn grootste wens, maar bij het lokale harmonieorkest kan hij alleen maar kiezen tussen klarinet en tenorsaxofoon. Uiteindelijk wordt de altsaxofoon zijn hoofdinstrument, een Yamaha waarop hij nog steeds speelt. Iets wat ook geldt voor zijn Berg Larson-mondstuk. Fausto Papetti en Piet Noordijk worden zijn grote helden en de solo op ‘Killing Me Softly’ van de laatste kan hij moeiteloos meefluiten. Een eyeopener vormt het emotionele geluid van de Argentijnse tenorsaxofonist Gato Barbieri, een blijvende invloed. “Wat die man op Carla Bley’s ‘Ecalator over the Hill’ doet blijft ongeëvenaard”, merkt hij op. Wanneer hij op het North Sea Jazz Festival een concert van het George Adams/Don Pullen Quartet ziet, is de jonge musicus definitief verkocht: het gouden geluid van tenorsaxofonist George Adams, het percussieve pianospel van Don Pullen en het alerte slagwerk van Dannie Richmond. Een onvergetelijke live-ervaring, die diepe sporen nalaat.

Altsaxofonisten waar Van Kemenade iets mee heeft zijn Jackie McLean, Ornette Coleman, Cannonball Adderley en Art Pepper. Allemaal blazers met een licht agressieve bite in hun geluid. “Ik ben altijd een sound man geweest, een blazer moet een eigen geluid hebben. Je moet hem al na een noot kunnen herkennen.” 











Van Kemenade in Paradox Tilburg tijdens een van zijn 'Invites'-concerten in 2010. Foto © Stef Mennens.


Ambassadeur
In 1979 geeft Van Kemenade met pianist Ron van Rossum een recital op Jazz Hoeilaart in België. We horen twee jonge honden aan het werk die vuur in hun spel weten te leggen: het talent spat ervan af. Van Kemenade laat zijn instrument blèren dat het een lieve lust is en Van Rossum zorgt voor een avontuurlijke ondersteuning. De definitieve doorbraak volgt als Paul Acket hem in 1982 vraagt voor het North Sea Jazz Festival. Het duo speelt de sterren van de hemel en de volgende stap wordt gezet: een kwintet met trombonist Hans Sparla, pianist Willem Kühne, contrabassist Niko Langenhuijsen en drummer Joop van Erven. Met dit ensemble maakt Van Kemenade een jarenlange zegetocht langs vele jazzpodia in binnen- en buitenland. Charlie Haden’s diep emotionele ‘Song for Ché’ wordt hun lijflied.

Langenhuijsen en Van Kemenade vormen dé ambassadeurs van de Tilburgse scene en staan aan de wieg van de oprichting van Muziekpodium Paradox, een vrijplaats voor de jazz waar bijna 24/7 gemusiceerd wordt en talloze nieuwe initiatieven ontstaan. Jong talent krijgt een plek in het Brabants Leerorkest, met Van Kemenade als artistiek leider, waaruit onder meer de trompettisten Eric Vloeimans en Jeroen Doomernik, contrabassist Eric van der Westen en drummer Pieter Bast voortkomen. Andere ensembles waarin Van Kemenade een belangrijke rol vervult, zijn het kwintet Palinckx & Palinckx en het orkest Vaalbleek. Tilburg ontwikkelt zich tot het Zuid-Nederlandse Mekka van de jazz en wordt een serieuze tegenspeler van Amsterdam, met het Bimhuis als bolwerk. Waar aan de Oude Schans rauwe impro de boventoon voert, richten de Tilburgers zich op meer melodische muziek, die met veel expressie en zuidelijke hartstocht wordt gespeeld. Nieuw is de samenwerking met Afrikaanse musici, een initiatief dat leidt tot veel internationale tournees en interessante albums. Daarnaast ontwikkelt Van Kemenade een voorkeur voor onorthodoxe bezettingen als het trio Wierbos/Van Kemenade/Kuiper, Three Horns And A Bass, de samenwerking met het Gregoriaanse ensemble Cappella Pratensis of het trio met Jasper van ’t Hof en Marìa Portugal. 











"Ik wil dat mijn programmering niet lijkt op die van andere jazzfestivals.” Foto © Liesbeth Keder.


Rustiger

“Een aantal jaren geleden ben ik ternauwernood aan de dood ontsnapt, na een acute darmperforatie. Sindsdien doe ik het iets rustiger aan en ben ik meer gedoseerd gaan spelen. Ook met roken ben ik opgehouden. Met mijn energie spring ik zuiniger en efficiënter om. Op kantoor heb ik tegenwoordig twee parttime-krachten die me met raad en daad bijstaan bij de marketing en de productie. Het is fijn om dingen uit handen te kunnen geven en te weten dat het goed geregeld wordt. Ook het thuisfront vangt veel op. Mijn vrouw Mo is zeven jaar jonger en geeft me alle vrijheid. Iets wat met - regelmatig aandacht vragende - kinderen van 12, 15 en 18 jaar een luxepositie is. Ik kan voor de volle honderd procent mijn focus richten op mijn artistieke verhaal. Dat is niet iedereen gegeven”, vertelt van Kemenade. Financiële ondersteuning ontvangt hij onder meer van de gemeente Tilburg, de provincie Brabant en het Fonds Podiumkunsten. 

“Het intensieve programma van de afgelopen periode en de komende maanden kan ik niet zonder hun ondersteuning realiseren. Op 4 oktober presenteer ik in Paradox een verrassingsprogramma met veel muzikale vrienden van vroeger. Het wordt een echte reünie. Voor Theaters Tilburg heb ik op 6 oktober een spannend festival samengesteld met musici uit Rusland, China, Engeland, de Verenigde Staten, Brazilië, Suriname en natuurlijk Nederland. Musici die mij inspireren of waarmee ik in het verleden heb samengewerkt. De avond wordt afgesloten door de Fra Fra Big Band en diverse Dj’s. In het Amsterdamse Bimhuis presenteer ik op 7 oktober mijn ensemble met slagwerkster Maria Portugal, Jasper van ’t Hof, Three Horns And A Bass en het Vintskevich-Taylor Quartet.”











“In de media speelt jazz een ondergeschikte rol."
Foto © Ton van Leeuwen.


Ook is Van Kemenade al druk bezig met de boekingen voor het komende Stranger Than Paranoia Festival in december: “Een grote verrassing zal het 12-mans orkest van de Zuid-Koreaan Jungsu Choi zijn, met een soort turbo-mix van jazztraditie, idiote arrangementen, hippe grooves en elektronica. Wat te denken van een compositie als ‘What If Ellington Didn’t Take The A-Train’? En ook Charlie Parker’s ‘Anthropology’ zet hij op zijn kop.”

Niet gemakkelijk
“Het is tegenwoordig bepaald niet gemakkelijk om aandacht te krijgen voor mijn projecten”, verzucht de jubilaris. “In de media speelt jazz een ondergeschikte rol, door de bezuinigingen is er geen plek meer voor en de benodigde kennis ontbreekt vaak bij het publiek. Inmiddels zijn de muzieklessen in het onderwijs op de scholen grotendeels afgeschaft en sluiten muziekscholen op veel plekken hun deuren. Allemaal weinig hoopgevend. Maar ik zoek het publiek inmiddels zelf op en geef ook concerten op onverwachte locaties. Dat levert veel nieuwe en enthousiaste aanhang op. Gelukkig zie ik dat jazz ook weer bij jonge mensen aanslaat: authenticiteit wint altijd. Op mijn jaarlijkse festival Stranger Than Paranoia geef ik ook telkens een podium aan jonge musici die iets te vertellen hebben. Ik wil dat mijn programmering niet lijkt op die van andere jazzfestivals.”

Tot slot: “Als componist ben ik de afgelopen jaren enorm gegroeid en ik zal de komende tijd veel nieuw materiaal ten gehore brengen. Ook staat er een uitgave van een 4cd-box op het programma, fraai uitgevoerd in lp-formaat: met een bloemlezing uit mijn oeuvre, een biografie en een uitgebreide discografie. Ik hoop dat ik er in slaag om deze uitgave in oktober te kunnen presenteren. Een echte verrassing!”

Jubileumprogramma



Promo Paul van Kemenade 40 jaar musicus.


© Jazzenzo 2010