Artikel geprint vanaf Jazzenzo.nl

Artvark Saxophone Quartet laat zich niet in hokjes stoppen

INTERVIEW
door: Rinus van der Heijden










Mete Erker over tien jaar Artvark en toekomstige projecten van het saxofoonkwartet. Foto © Gemma van der Heyden.


Het Artvark Saxophone Quartet bestaat tien jaar. Die periode hebben de vier saxofonisten gevuld met de meest uiteenlopende projecten. Het laatste is vooralsnog dat met flamencogitarist Eric Vaarzon Morel.

Wie het Artvark Saxophone Quartet een beetje kent en de laatste vrijdag van november aanwezig was in De Toonzaal in ’s-Hertogenbosch, zal vreemd hebben opgekeken. Op een normaal leeg podium stonden nu vier muzieklessenaars opgesteld. Lessenaars bij het Artvark? Dat speelt toch altijd alles uit het hoofd?

Klopt, zegt tenorsaxofonist Mete Erker. “Maar die vrijdag gingen wij weer terug naar school. Flamenco is een totaal andere taal. Ritmisch is die muziekstijl heel complex, waardoor je compleet andere muziek krijgt.” En die woorden kwamen letterlijk uit. De timing die bij Artvark toch al uitzonderlijk is, kwam geen moment in gevaar. Het werd flamenco op vier saxofoons. En de muziek ging nog verder: Turkse invloeden met veel kwarttonen werden naadloos gesmeed met soleares, de muzikale voorloper van de flamenco. 

Elke uitdaging
Waarmee het Artvark Saxophone Quartet voor de zoveelste keer aantoonde, dat het elke uitdaging aankan. ‘Wij laten ons inspireren door alles wat op ons pad komt”, licht Mete Erker toe. De afgelopen tien jaren spreken wat dit betreft voor zich: er waren samenwerkingen met de voormalige slagwerker van Weather Report Peter Erskine, de Senegalese meesterdrummer Doudou N'Diaye Rose, de Deense band Efterklang, sopraan Claron McFadden, acteur John Buijsman, er waren optredens op het 'Grachtenfestival' in Amsterdam en tijdens de 'Rotterdamse Opera Dagen'. Voorts was er samenwerking met Kees van Kooten, choreografe Sanne van der Put en het ensemble Asko/Schönberg.











Artvark trad op 28 november op in de Toonzaal in Den Bosch. Foto © Pam Sikkink.


En daarmee is de koek nog niet op. In het komende voorjaar start Artvark het project ‘Homelands’ met de Kameroense zangeres Njtam Rosie. “Daarmee duiken we in de pop- en rootsmuziek”, zegt Mete Erker. “In popmuziek gaat het niet over ingewikkelde ritmes of akkoorden, wel heel erg over klank. De Beatles zijn daar ooit mee begonnen. Wij zijn geen spierballenkwartet, maar altijd op zoek naar sfeer, groove, klank. Met andere woorden: op zoek naar iets anders. Bij Artvark gaat het vaak om melodie. Die willen we met ‘Homelands’ verder uitbouwen. Op 6 maart doen we in de Doelen in Rotterdam een half uur durende proef met Njtam. Daarna gaan we het project verder ontwikkelen. In januari en februari 2016 gaan we met ‘Homelands’ op tournee.”

Binnen saxofoonkwartetten in de klassieke zin van het woord vormen de sopraan-, alt-, tenor- en baritonsaxofoon de bezetting. Niet bij Artvark. Daar doen ze het met twee altsaxofoons, een tenor- en een baritonsaxofoon, respectievelijk bespeeld door Rolf Delfos, Bart Wirtz, Mete Erker en Peter Broekhuizen. Een bewuste keuze? “Jazeker”, beaamt Mete Erker. “Toen we pas begonnen, speelde Rolf ook sopraansaxofoon. Maar twee alten geven een dikkere klank; dit is Artvark. Ieder van ons speelt alle saxofoons. Maar door ons te beperken tot één bezetting willen we onderzoeken wat er nog meer mogelijk is. Daardoor word je creatiever.”

Souljazz
Opvallend in de bezetting van het Artvark Saxophone Quartet zijn de verschillende achtergronden van de bandleden. Neem bijvoorbeeld die van Peter Broekhuizen. Zijn achtergrond ligt in de souljazz en funk. Hij speelde jarenlang bij Candy Dulfer, maakt deel uit van de Cubop City Big Band en toerde onder meer met Shirley Bassey, The Four Tops en The Temptations. Een vreemde eend in de bijt? “Rolf Delfos is de initiatiefnemer van Artvark. Hij heeft ons drieën gekozen omdat we goed bij elkaar passen. Ikzelf bijvoorbeeld kom uit een heel andere hoek dan de anderen, de vrije Tilburgse jazzscene. De anderen zijn een stuk traditioneler. Maar uiteindelijk blijkt deze bezetting een succesformule. We versterken elkaar.”











In Den Bosch trad het saxofoonkwartet op met flamencogitarist Eric Vaarzon Morel. Foto © Pam Sikkink.


“Of Peter met zijn baritonsaxofoon vooral een ritmische functie heeft? Daar ontkom je niet aan. De bariton is het laagste instrument. Ook binnen traditionele ensembles houdt de bas alles bij elkaar. Bij ons ook, maar we proberen de baritonsaxofoon ook in te zetten op andere vlakken. Niemand kan de basfunctie zo uitoefenen als Peter. En het is ook altijd zo, dat Peter even een melodie krijgt.”

Het Artvark Saxophone Quartet zag het levenslicht in 2004 tijdens het Jazzfestival Amersfoort. Daarvoor hadden de vier al zo’n twee jaar met elkaar geoefend. Doordat een saxofoonkwartet geen bas en drums kent, kwamen de vier musici in compleet nieuw vaarwater. Tijdens dat eerste concert speelde het kwartet vanaf bladpapier, maar binnen het uur had het al in de gaten dat de muziekstandaards rechtstreeks contact met het publiek belemmerden. 

Uit het hoofd
“Het is al moeilijk om mensen te overtuigen dat je met vier saxofoons een leuke avond kunt hebben”, lacht Mete Erker. “We besloten toen dat we voortaan alles uit het hoofd zouden spelen. Om dat te doen heb je zoveel meer ruimte rond je oren nodig. Zo kom je ook dichterbij je publiek. Wij zetten alles in om het te bereiken. We zouden op stoelen kunnen zitten, maar liever blazen we recht het publiek in. Dan wordt de communicatie veel directer. Onze muziek moet voor zich spreken.” 

Wat ook meteen het handelsmerk van het Artvark Saxophone Quartet werd, was bewegen over het podium. Bij solo’s bijvoorbeeld wordt een stap naar voren gezet. En vaak staan de rechterbenen vooruitgeschoven ten opzichte van het standbeen. “Zo ontstaat een soort choreografie. Maar niets staat vast. De muziek dicteert wat we doen. Mensen reageren daar leuk op. Ze zien wat er gebeurt in de muziek, dat de klank van verschillende richtingen komt.”











Met sopraan Claron McFadden bracht  Artvark in 2012 het album 'Sly Meets Callas' uit. Foto © Liesbeth Keder.



Het Artvark Saxophone Quartet nam inmiddels zes cd’s op, even verschillend als de optredens die het verzorgt. ‘Bluestories’ is de laatste. Even zorgvuldig van aard als de eerste: ‘Artvark, The Jazz Saxophone Quartet’. Voordat de vier daarvoor de studio indoken, trokken zij in één auto tien dagen lang door Frankrijk en België, om op straat op te treden. Ze sliepen samen in een tentje, dit alles om de saamhorigheid naar een hoger plan te tillen. “Het was heftig om buiten te spelen, omdat je dan geen akoestiek hebt. Maar later in de studio zorgde het voor een echte boost”, blikt Mete Erker terug.

Aan het repertoire schrijven alle vier de musici. “Eén iemand neemt een stuk mee”, legt Mete Erker uit. “In ons oefenhok geven de anderen daarop hun mening. Dan gaan we schaven, later bewerkt de schrijver zijn stuk. Uiteindelijk krijgt het zijn vaste vorm en ieder zijn partij. Soms deel je met vieren de improvisatie. Wij spelen dus niet alleen geïmproviseerd. Wij delen. De vorm en wie soleert, ligt vast.”

Turks
De veelzijdigheid van het Artvark Saxophone Quartet is hierboven grotendeels geschilderd. Toch nog niet helemaal. De half-Turkse achtergrond van Mete Erker zorgt voor wéér een nieuwe invalshoek. “Pas de laatste jaren ben ik meer Turkse muziek gaan beluisteren. Volgend jaar november gaan we een groot project doen met het ensemble Asko/Schönberg. Met een ritmesectie met daarin contrabassist Eric van der Westen en de Turkse kemencespeler Derya Türkan. We gaan er zes grote concerten mee organiseren, onder meer op November Music. Martin Fondse schrijft alle stukken. Het project gaat ‘Near East Up North’ heten en wordt een combi van Turkse en Europese muziek.”

Het seizoen 2014/2015 staat in het teken van tien jaar Artvark Saxophone Quartet. Afgelopen november deed het kwartet een duizelingwekkend aantal totaal verschillende concerten. In het komende voorjaar wordt deze jubileumtour dunnetjes overgedaan. “Dan gaan we wat lossere dingen doen”, besluit Mete Erker. “Dan treden we alleen maar op als kwartet, zonder gasten. En spelen dan repertoire van de afgelopen tien jaren.”


© Jazzenzo 2010