Artikel geprint vanaf Jazzenzo.nl

Grootste kick voor Bart Wirtz is als de muziek samenvalt

INTERVIEW
door: Maud Mentink









‘Ik kan echt chagrijnig worden als ik lang niet heb gespeeld’.


Het Bimhuis gonst op de zaterdagavond waarop Bart Wirtz zijn nieuwe album ‘Interview’ presenteert. Er wordt geklapt, gefloten en gejoeld. En de oe’s en a’s van het publiek zinderen van opgewonden klanken in een mensenlichaam. Afgelopen maand deed Bart Wirtz een korte tour met tien concerten door Nederland. Tijd om eens met hem te gaan praten. Op de vraag hoe hij die tour zelf ervoer, antwoordt hij kort maar krachtig: “Daarvoor moet ik je eerst uitleggen wat er aan vooraf ging.”

Wirtz besloot al vroeg in het maakproces zijn kwartet, met pianist Jasper Soffers, drummer Joost van Schaik en contrabassist Jeroen Vierdag, uit te breiden. Op trompet speelt de Amerikaan Sean Jones en dan zijn er ook nog Jan Smit op basklarinet en Vincent Houdijk op vibrafoon. “De basklarinet en vibrafoon vind ik qua klank samen erg bijzonder”, legt Wirtz uit. “Vincent heeft een heel moderne stijl, die me doet denken aan Stefon Harris en Steve Nelson. Dat was precies wat ik zocht voor dit album.”

“Met ‘Interview’ wilde ik meer op zoek gaan naar een crossover met andere stijlen, met daar overheen een jazzsaus”, legt Wirtz uit. Eind 2011 stopte hij met de band Monsieur Dubois en kort daarna ook met The Very Next. “Ik ben de funk en soul van deze bands gaan missen. Zodoende heb ik meer nadruk gelegd op diecrossover.”

Rockmuziek
Bij het mixen van de plaat wilde Wirtz gebruik maken van de werkwijzen die gebruikelijk zijn in rock- en bluesmuziek. “Dus bijvoorbeeld de drums in rockstijl afmixen”, vertelt hij. “Maar een jazzdrummer met een rockstijl afmixen ging in dit geval helemaal niet.” Het werd een moeilijk proces, doorspekt met twijfel. “Ik heb enorm lopen zoeken. Dat zoeken heeft ook wel iets romantisch, maar het drong wel door tot alle facetten van het proces. In eerste instantie kwam ik zelfs niet uit het hoesontwerp.”











Bart Wirtz op het podium met Sean Jones.
Foto © Harry Otto.


Dan volgt het antwoord op de eerder gestelde vraag hoe hij de tour heeft ervaren: “Het was een verademing na al dat ‘zoeken’. Ik voelde me heel sterk met dit collectief. De vonken vlogen er vanaf!” Hij is terecht tevreden. Want ondanks de worsteling gedurende het proces is het album een prachtige mix geworden die hardbop ademt en met invloeden van blues, funk, rock en soul een kleurenpalet levert waar je in wilt verdwijnen. 

Gefascineerd door de platen van zijn vader, raakte Wirtz al op de jonge leeftijd van acht jaar, verslingerd aan jazz. Zijn grootste inspiratiebron werd altsaxofonist Cannonball Adderley. Hij liet zich niet alleen qua instrumentarium door Adderley inspireren. Adderley behoorde namelijk samen met Miles Davis en John Coltrane tot de eerste generatie hard-bopmusici; de stijl die veelvuldig terug is te horen in zijn werk.

Inspiratie voor nieuwe composities komt voor Wirtz op allerlei verschillende momenten. “Ik heb altijd mijn dictafoon bij me. Zodra ik ga componeren scan ik de melodieën of vluchtige riedels die ik heb opgeslagen. Sommige dingen kan ik gebruiken en van andere denk ik: ‘Wat is dat in godsnaam?’”

Componeren gaat Wirtz het beste af als hij er in alle rust voor kan gaan zitten. Voor zijn album ‘Interview’ was dat nog een hele opgave. Wirtz: “Ik zat midden in een verhuizing en mijn jongste dochter was net zes maanden oud. Ik zat daar in een nieuw leeg huis een hele week achter mijn piano en heb me totaal afgesloten voor de chaos om me heen.”











'Ik meet mezelf niet af aan mijn omgeving’.


Creatieve vrijheid

Om creatieve vrijheid te ervaren staat zijn verantwoordelijkheidsgevoel hem soms in de weg. Wirtz: “We zijn een collectief, maar toch ben je de leider van het geheel. De tour regel ik ook zelf. Ik merk dan wel dat ik met zoveel andere dingen bezig ben waar ik ook verantwoordelijk voor ben, dat ik mijn skills niet voor de volledige honderd procent kan benutten. Zodra ik die verantwoordelijkheid niet heb ben ik veel creatiever en komt ook de inspiratie vanzelf.”

Wirtz nam in 2012 zijn album ‘iDreamer’ op in New York, met onder andere trompettist Nicolas Payton. Het North Sea Jazz Festival nodigde Wirtz uit, maar Payton kon daar niet bij zijn. Wirtz: “Toen stelde programmeur Frank Bolder voor om Sean Jones te vragen. Vanaf de eerste noot was het aan. Ik dacht: hij heeft die klik vast met iedereen! Maar al snel bleken we ook dezelfde overtuigingen te hebben op het gebied van onze muziek. Eigenlijk wilde ik voor het volgende album niet weer een trompettist in de bezetting, maar toen dacht ik al snel; fuck it, met deze man wil ik samenwerken!”

Die samenwerking heeft goed uitgepakt voor Wirtz. “‘Interview’ is toegankelijker geworden dan mijn vorige album. Het is bijvoorbeeld tekenend dat mijn vader, een kritische luisteraar, moest wennen aan deze cd. Mijn moeder daarentegen was meteen heel enthousiast.” 

“De melodielijnen zijn heel duidelijk en het ritme vuig en donker. Dat had ik ook voor ogen en Jones heeft daar met dezelfde muzikale overtuiging een mooie bijdrage aan geleverd. Nu kun je de composities gemakkelijk meezingen en blijft de sfeer van het nummer heel goed hangen. Het is net zoals met de muziek van Miles Davis, er zijn maar een paar noten voor nodig om een bepaalde sfeer te creëren. Het is een collectief geluid. Daar binnen gaan we diep en is er veel ruimte voor solo’s. Al met al is de muziek daardoor toegankelijker geworden”, legt Wirtz uit. 











‘Muziek is mijn leven, er is geen grens’.


Kwetsbaar

Met ‘iDreamer’ won de saxofonist in 2012 meteen de Edison Jazzism Publieksprijs. Op de vraag of dat druk op hem heeft uitgeoefend bij het maken van zijn volgende album ‘Interview’ weifelt hij. “Ik denk het niet. Laat ik het zo zeggen: ik was me er niet bewust van. Eerder in mijn carrière heb ik me wel altijd kunnen verschuilen achter de band. Nu is het echt mijn eigen ding. Dat maakt je wel kwetsbaar en dat brengt spanning met zich mee.“

Naast zijn soloprojecten investeert Bart Wirtz veel tijd in het Artvark Saxophone Quartet, waarmee hij samen met Rolf Delfos op altsaxofoon, Mete Erker op tenorsaxofoon en Peter Broekhuizen op baritonsaxofoon, allerlei verschillende projecten aan gaat. “Op dit moment werken we veel samen met sopraan Claron McFadden en hebben we net een theatertour achter de rug met John Buijsman, ‘Het Polderbeest’. Van elke samenwerking leren we zo ontzettend veel en omdat het accent telkens verschuift, blijft het inspireren.” In zijn carrière ligt op dit moment de nadruk zowel op zijn soloprojecten als het werk met Artvark. “Uit beide haal ik veel energie”, voegt Wirtz toe.

Zijn eigen plaats in het Nederlandse jazzlandschap omschrijft hij als alleen op de top van een ijsberg. “Met de rest van mijn collega’s helemaal onderaan in een dal”, grapt Wirtz. Dan schudt hij lachend zijn hoofd: “Ik meet mezelf niet af aan mijn omgeving. Ik krijg wel veel méé van mijn omgeving.” Samen met Rolf Delfos verzorgt Bart Wirtz wekelijks de radioshow ‘Dutch Jazz’ op Sublime FM. “Veel van de muziek die we draaien inspireert me. Soms zitten er ook composities bij waarvan ik denk ‘zo wil ik het niet’. Het is mooi om te merken dat ik steeds duidelijker voor ogen heb wat ik zelf wil. Ik volg mijn eigen hart en dat is heel goed voor mijn ontwikkeling.” 

Thuiskomen
Bij de vraag of hij zich altijd in de jazz zal blijven bewegen, knikt hij instemmend. “Mijn hart en passie liggen bij jazz. Het zit ‘m in de energie en dynamiek in de harmonische- en melodische diepgang.” Dus zal er nooit een andere carrière zijn dan een muzikale? “Mijn antwoord is heel nuchter, heel erg Nederlands: nee, want ik heb hier voor gekozen. En bovendien kan ik echt chagrijnig worden als ik lang niet heb gespeeld of als de ‘zakelijke onzin’ me teveel wordt. Als ik dan niet goed in mijn vel zit en ik ga spelen dan voelt dat als thuiskomen. Ik kan er zoveel creativiteit en gevoel in kwijt. Ik zou ook niets anders willen.”











Bart Wirtz met Artvark en Claron McFadden.
Foto © Liesbeth Keder.


In zijn vrije tijd is hij dan ook, mits hij die niet doorbrengt met ‘zijn meisjes’, te vinden in zijn studioruimte in Leiden. “Ik vind het heerlijk om daar even een uurtje te toeteren.” Even is hij stil. Vervolgt dan: “Muziek is mijn leven. Er is ook geen grens. Alles neem je mee en tegelijkertijd kun je alle kanten op. Het heeft me geleerd open en nieuwsgierig in het leven te staan. En net zoals jij met schrijven kan ik zelf mijn richting bepalen.”

Spotify
Betrokken bij de toekomst van online-streaming is Bart Wirtz ook: “Ik kwam er laatst achter dat het nummer ‘Evolution Of The Innocent’ van het album ‘iDreamer’ via Spotify meer dan 200.000 keer is afgespeeld. Ik belde met Buma Stemra om te vragen hoeveel me dat oplevert. Nu blijkt dat ik daar ongeveer een euro voor ontvang. Er zijn meer dan tien miljoen mensen die betalen voor het abonnement en die er vanuit gaan dat het ook bij de muzikant terecht komt. Maar dat is helaas niet zo.” 

“Ik heb er laatst ook een column over geschreven voor de Nederlandse Toonkunstenaars Bond. Ik wil de mogelijkheden gaan onderzoeken om iets dergelijks als green-streaming op te zetten, maar vooralsnog lijkt dat onmogelijk door de monopoliepositie van Spotify. Alle grote platenmaatschappijen hebben aandelen in dit bedrijf en veel van de abonnementsgelden komen daar zowel via de artiest als via de winst van het bedrijf terecht. Ik vind dat wij, als muzikanten, wel een tegengeluid moeten laten horen. Want als online-streamingde toekomst is en wij er niets aan verdienen, is het niet te doen en bovenal onredelijk.”

Agenda
Ondanks Wirtz’ kritische blik naar de toekomst staan er in zijn agenda veel projecten waar hij met enthousiasme naar uit kijkt. “Ik speel dit jaar met Artvark en de Christian McBride Big Band op het North Sea Jazz Festival. Ook speel ik met mijn band op verschillende festivals en zijn er ideeën aan het ontstaan voor een nieuw album.” 











‘Écht, met Artvark wordt het nooit saai’.
Foto © Ron Beenen.



In het najaar bestaat Artvark tien jaar. Wirtz vertelt uitbundig, “We gaan het groots vieren met verschillende concerten. We gaan samenwerken met een danskwartet onder leiding van choreografe Sanne van de Put, Njtam Rosie, Eric Vaarzon en Kees van Kooten. Écht, met Artvark wordt het nooit saai.”

De vraag waar hij het meest trots op is valt enigszins in het niet als blijkt dat Wirtz daar eigenlijk niet echt bij stilstaat. “Ik ben altijd weer bezig met het volgende”, legt hij uit. “Er zijn wel kleine momenten dat ik even stil sta en om me heen kijk. Ik kan er echt van genieten als ik naar een masterversie van een nieuw album luister. Of als ik op een groot festival sta in het buitenland, optreed of een nieuw album ophaal en het voor het eerst vast kan houden.” Na een korte stilte voegt hij toe: “Maar de grootste kick krijg ik als de muziek samenvalt.”



Bart Wirtz - Interview (trailer)



Artvark & Claron McFadden


© Jazzenzo 2010