Artikel geprint vanaf Jazzenzo.nl

Zonder geld toch bruisende festivalopening

CONCERTRECENSIE. Festival Stranger Than Paranoia, Paradox Tilburg, 24 december '13
beeld: Gemma van der Heyden
door: Rinus van der Heijden

Geen geld, geen grote namen, geen buitenlandse gasten (op enkele Belgen na) en toch een volle bak plus een enthousiaste en aansprekende opening. Zowel voor publiek als musici. Dat is de tussenbalans van het improvisatiefestival Stranger Than Paranoia editie 2013. Een festival dat op het altaar van de weggenomen subsidies dreigde te worden geofferd, maar dankzij het onverdroten lef van organisator Paul van Kemenade met opgeheven hoofd aan de 21e editie begon.


Stranger Than Paranoia werd geopend door Paul van Kemenade's Three Horns and a Bass, ingeleid door stadsdichter Jasper Mikkers. Pianist Fulco Ottervanger van De Beren Gieren.

Jazeker, het was allemaal wat kleiner. Roeien met de riemen die je hebt, heet het tegenwoordig in de wereld van de kunsten. En dus traden deze eerste avond geen kanonnen op als Archie Shepp en Philip Catherine. Wel De Beren Gieren, Bruut! en Three Horns and a Bass. De laatste groep is er een van organisator/altsaxofonist Paul van Kemenade en die verzorgde de prelude van het drie dagen durende evenement.

Die prelude werd prachtig ingezet door de stadsdichter van Tilburg, Jasper Mikkers. Hij nam in zijn eentje plaats achter de microfoon en begon aan een gedurfd klankgedicht. Veel 'o's' en 'oe's', maar soms ook verstaanbare woorden als 'slet'. Jasper Mikkers zong en declameerde zijn tekst die op één grote improvisatie leek. Dat idee werd nog versterkt toen contrabassist Wiro Mahieu achter hem plaatsnam en gedecideerd onder de klanken van de stadsdichter ging 'liggen'. Kort nadien sloten flugelhornspeler Angelo Verploegen, trombonist Louk Boudesteijn en altsaxofonist Paul van Kemenade aan, om met zijn vijven de compositie 'Cool man, Coleman' binnen te glijden. Waarna Mikkers' klankgedicht het podium áf gleed.

Nieuwe stukken
Three Horns and a Bass benutte zijn concert om oud werk te laten horen en tevens nieuwe stukken van Paul van Kemenade. Zoals 'Mind The Gap' en 'What's Appening'. Belangrijkste kenmerken van het kwartet zijn inmiddels de timing en tempoversnellingen geworden. Daarvan werd een indrukwekkend staaltje gedemonstreerd in dat nieuwe werk 'Mind The Gap'. Zonder de bassist legden de drie blazers een stuk of wat aanzetten neer, die telkens werden ingezet na seconden durende stiltes. Spatgelijk haakten de musici bij elkaar in, om loepzuiver op te stomen naar de volgende, zelf opgelegde 'break'.


Angelo Verploegen en Wiro Mahieu van Three Horns and a Bass. Slagwerker Simon Segers van De Beren Gieren.

Wie de fascinerende rol van de contrabas in deze niet alledaagse bezetting nog niet had ontdekt, werd er overduidelijk met de neus op gedrukt in de opnieuw gearrangeerde Van Kemenadeklassieker 'Freeze'. De drie blazers zorgden voor een lang intro, waarna de contrabas als het ware een draad spande, waar de blazers hun muzikale was aan konden ophangen.

Tweede groep van de avond was het Belgisch-Nederlandse trio De Beren Gieren. Een klassiek pianotrio zou je kunnen denken, omdat naast de piano, contrabas en slagwerk op het podium stonden. Maar tot die definitie rekenen pianist/componist Fulco Ottervanger, contrabassist Lieven van Pee en slagwerker Simon Segers zich zeker niet. Dit trio is een machtige exponent van de tijdgeest, met velerlei invloeden - ook uit de klassieke jazz - die nauwelijks onder één noemer zijn te vangen. Gelukkig maar. Neem alleen al de titels van alle eigen stukken: 'Vakantiebestemming', 'Koekjes sNachts', 'Slippery Men on the Riverbank' en 'Knalsonate'.

Op zijn kop
De Beren Gieren zet de wereld van de geïmproviseerde muziek danig op zijn kop. En keert hem ook om. Zoals in 'Vakantiebestemming' waarin de piano een eenduidige, minimal music aandoende melodie onder de geïmproviseerde drumsolo legde. In plaats van zoals meestal gebruikelijk, andersom. De Beren Gieren zwiepte alle richtingen in. Bijvoorbeeld naar een impressionistisch aandoende pianopassage, die een andere richting werd ingebogen toen Fulco Ottervanger zijn rechterhand in de pianosnaren liet duiken om samen met de anderen in een vrolijk dansje te eindigen. Op andere momenten leek het alsof een van de bandleden toonladders aan het studeren was, maar altijd kwam er iets spannends uit voort.


Lieven van Pee (De Beren Gieren). Folkert Oosterbeek en Maarten Hogenhuis van het kwartet Bruut!.

De vele melodische buitenshuiswandelingetjes werden zonder uitzondering in een afwijkend kader geplaatst door die verduivelde contrabas en slagwerk. De Beren Gieren creëert daarmee nieuwe invalshoeken in velerlei muziekstijlen en het publiek begreep dat volkomen. Het trio werd na afloop dan ook uitzinnig bejubeld.

Een andere jonge groep in de vaderlandse jazzwereld is Bruut!. Vier in klassiek pak gestoken lefgozers, van wie het  imago dat ze nastreefden tijdens het eerste deel van het concert alleen maar werd bevestigd. Showpikkerig werd de wereld van de Hammondorgeljazz nagebootst, met vette accenten op de tempi van Hammondorgel en altsaxofoon. En contrabas en slagwerk zo effectief als de Nederlandse Mededingingsautoriteit, maar zonder een greintje eigen ziel. Rechttoe-rechtaan, dat leek de opdracht. Snufje Milt Buckner  hier, snufje Wild Bill Davis daar, wat Booker T. eroverheen en gáán maar.

Tot plotsklaps de zaak op gang werd getrokken en bleek dat altasoxofonist Maarten Hogenhuis wél kon improviseren en eigenwijs anticiperen op wat de anderen inbrachten. En slagwerk van Felix Schlarmann en contrabas van Thomas Rolff heel wat meer konden dan vier-in-de-maat. En hoewel Hammondorganist Folkert Oosterbeek het concert in een dwingende greep hield, gebeurde er onder de zuigende en kolkende orgelklanken datgene waar de groep naam mee aan het opbouwen is: aansprekende muziek voor jong en oud, gebed in jazz, rock, rhythm&blues en ook boogaloo - de latin soul van onder meer Ray Barretto.

Neerkletsend
Bruut! liet deze openingsavond van Stranger Than Paranoia in de door de neerkletsende regen druipende kerstavond opgaan. Op naar de twee resterende concerten: op 27 december in de Toonzaal in 's-Hertogenbosch en op 29 december wederom in Paradox Tilburg.


© Jazzenzo 2010